1890eko kartel kuriosoa

Traineruen historiako pasarterik ezagunenetako bat da 1890ean Donostiak eta Ondarroak jokatutako desafio-estropada hura, donostiarrek Luis Karrilen gidaritzapean irabazitakoa. Blog honetan eman nuen desafio horren berri sarrera honetan.

Interneten beste gauza batzuen bila nenbilela goiko irudi hori aurkitu dut, eta hona ekartzea pentsatu dut, kuriosoa edo, gutxienez, ikusgarria delakoan. Garai bateko estetikaren erakusgarria bai behintzat. Irudian agertzen den argazki hori nonbait ikusia nuela iruditzen zitzaidan, eta bai, oker ez banago, Ollagorra soziedadeko beheko solairuko paretan zintzilik dago.

PD: Facebooken ohar bat egin dit Orioko arraunzale batek. Horri esker jakin dut hemen informazio gehiago eskaintzen dela irudi horri buruz. Mila esker arraunzale horri.

Argazki zahar baten pisua

Egia galanta da ez dela komeni etengabe atzera begira bizitzea. Oraina behar bezela disfrutatzea eta etorkizunari behar bezala aurre egitea eragozten du atzera begira ibili behar horrek.

Hala ere, arraunaren arloan, susmoa dut Donostian ez zaiola merezi adinako aitortza egiten gure iraganari. Era txatxu eta antzuan elkarri mokoka aritzeko joera handiegia dugu (ez da, antza, joera berria, eskuinean dituzuen 1916ko bertso horiek diotenez), etorkizuna zalantzan jartzeraino. Eta, kanpokoa gehiegi goretsiz, ez dugu Donostiak arraunaren historian izan duen eta izan behar duen lekua apreziatzen. Ondare aberats hori balioetsiko lukeen museo edo antzeko zeozer egitea ere inori ez zaio burutik pasatu.

Zertara datorren txapatxo hau? Beno, beheko argazki hau topatu dut (Luis Karril eta bere kuadrilla omen dira), argazki ederra inondik ere.... eta morrosko donostiar jator horien aurpegiek nolabait kargu hartzen ari zaizkigula iruditu zait. Pixka bat jota nagoela? Baliteke.

Luis Karrilek ez du kalerik Donostian

Aurreko idazki honetan, plazaratu nuen Luis Karrilek ez zuela bere izeneko ez plazarik ez kalerik gure hiri santu honetan. Eta kritika hori ez nuen egin nire ustez guztiz merezia lukeelako bakarrik. Aipatu nuen, gainera, alderdi politiko batek (EAJk, hain zuzen) 2006an eskatua ziola kalea udalari. Antza, proposamen ofiziala eginagatik ere, ez du patroi handi hark horrenbeste merezi.

Hona hemen eskaera horren testua (*). Erdaraz dago; ez dakit eskaera euskaraz ere egin ote zen, nik behintzat ez dut aurkitu. Bertatik ateratakoa da eskaeraren pasarte konkretu hau:

Egia esan, amorratu ere egiten nau batzuetan gure kale eta plazen izenak ikusteak: ergelkeria galantak eta ganorabako totalak dauzkagu, mordoxka bat, eta Donostiari poza edo aintza eman dioten makina bat pertsona daude aitortza publiko horren faltan. Esaterako, Luis Karril.

Askotan susmoa dut ez dela behar bezala apreziatzen leku-izenak ere badirela herriaren ondare, eta ez soilik eraikinak eta ondasun materialak. Izenak ere herriaren ondarea dira, izen horiek izendatzen dituzten pertsona edo gauzak herri-oroimenaren ondarea diren bezalaxe (izenak izana baitu, esaerak dioen bezala).

   

Donostiako udalak orain dela hilabete gutxi hartu zuen Atotxako futbol-zelaia zegoen plazari izen horixe ematea, Atotxa zelaiarena alegia. Erabaki txalogarria. Hala ere, tamalgarria da duela ia 20 urte Atotxa zaharra bota eta plaza berria eraiki zenean, ez zitzaiela okurritu ere egin izen hura kale-izendegian gordetzea merezi zuenik. Ez izena bera, eta ez, beraz, futbol-zelaiaren oroimena. Ondarea zapuztuta berriro ere. Eskerrak pertsona zentzudunen baten ideia bultzatuz Gure Reala futbolzale-elkarteak udalean proposamena aurkeztu zuen, soka horretatik tiraka etorri baita Atotxa izena berreskuratzeko erabakia.

Tristea da, ordea, gauzak “berez” egin ez izana eta horrelako kontraproposamenak egin beharra. Horixe gertatu zen Amara Zaharrean eraikiko duten plaza berriari Nelson Mandela izena ezarri nahi izan ziotenean. Ez dut dudarik Mandela jaunak merezi duela hori eta gehiago, baina nire ustez egokiagoa da aurrena Donostiako izen-ondarean edo herri-oroimenaren ondarean bilatzea.

Ez zuten horrelakorik egin kai aldetik Paseo Berria hasten den zabalgune edo plaza horrentzako Jacques Cousteau izena hautatu zutenean: zein leku hobea Luis Karrilentzat, urtero-urtero zientoka arraunzalek estropadez gozatzeko erabiltzen duten talaia paregabe hori baino? Baina berandu da jadanik. Aproposa zen leku hura, gainera; kaiaren inguruan ia ez baitago berezko izen zaharrik ez duen beste lekurik. Ze, jakina, zerbaiti Luis Karril izena jartzeko erabakia hartzen badute, arren ez dezatela lehendik dagoen izen zahar bat hankapean hartu. Hau da, ez dezatela egin gaur egun Fermin Calbeton den kalearekin egin zutena: Erdi Arotik zetorren Puiuelo izena, duela bi belaunaldiko donostiarrek ere erabiltzen zuten izen gaskoi eder hori, oraingo eta etorkizuneko donostiarren ondaretik ezabatuta uztea. Aiton-amonei aditua diegun Parte Zaharrekooz aparte, zenbatek, zenbat gaztek ezagutzen du izen hori? Trakeskeria hori egiteko, hobe da ezer ez ukitzea, eser ez aldatzea.

Hor da, beraz, mahai gainean alderdi baten eskaera ofiziala. Baina 6 urte pasatu dira jadanik, eta...ezer ez. En fin, pazientzia, Luis Torrekua, pazientzia.

PD: Ondo pasa San Sebastian egunean !!!!

(*) Ikus dezakezuenez, Xabier Ezeizabarrena zinegotziak egindako eskaeran Luis Karril asturiarra zela dio. Hain zuzen testu hori irakurtzeak piztu zuen patroiaren ondorengo baten harridura, bai baitzekien Karril jaiotzez donostiarra zela, eta horixe frogatzeari ekin zion. Baita lortu ere.

Luis Karril donostiarra zen, Torrekua

(Argazkia: © www.euskonews.com)

Oso zabaldua dago, baina uste okerra da, Luis Karril (1847-1892) Asturiasen jaio omen zeneko hura. Interneten bistadizo azkar bat ematea besterik ez dago, patroi mitiko honen bizitza jorratzen duten ia artikulu, liburu eta idazki guztietan horrela dioela ikusteko, alegia, Asturiasen sortu zela. Alabaina, Luis Karril donostiarra zen.

Haren biloba batek, okerreko datu hori ikusteaz nazkatuta-edo, jaiotza agiria bilatzeari ekin zion, eta azkenean lortu zuen frogatzea Luis Karril, Luis Torrekua, Donostian jaio zela eta joxemaritarra zela, Santa Maria elizan bataiatu baitzuten. Biloba horrek bere lekukotasuna ematen du artikulu honetan. Erraz berretsi dezake informazio hori edonork, Donostiako Elizbarrutiko agirien bilatzailean galdetuta (Carril C letraz agertzen da hor, noski), eta, pixka bat gehiago miatuta, garbi ikusten da patroia ez zela lehen belaunaldi donostiarrekoa. Bere aita, Agustin Karril Noel, Aginagan bataiatu bazuten ere (halabeharrez izango zen), donostiarra zela pentsa daiteke, honen anaia-arreba denak, zaharragoak nahiz gazteagoak (alegia, Luis Karrilen izeba-osabak) Santa Marian bataiatu ziren-eta. Eta, belaunaldi bat gora jauzi eginda, agiriotan ikus daiteke Luisen aitona ere, Mariano Joaquin Karril Medina, joxemaritarra zela.

Non bataiatu zen badakigu, baina non bizi zen patroi handia? Luis Karrilek Torrekua goitizena omen zuen, Torrean bizi zelako, hau da, Itsas Kontsuletxe izandakoan, gaur egungo Untzi Museoan (Donostiarra - Kaiarriba klub berriaren ikurrean agertzen den eraikinean, hain zuzen). Ez da ahaztu behar eraikin horren eta lonjaren aurrean zegoen moila edo kaiari Torreko Kaia izena ematen zitzaiola.

Bego, beraz, betiko esana: Luis Karril donostiarra zen, ez beste inongoa. Beste egun baterako utziko ditut bere heriotzaren drama eta bere garaipenik sonatuena (Ondarroari irabazi zionekoa).