1934: Kontxan puntetatik kanpora aritzeko proposamena

1934ko Kontxan parte hartu zuen Amaikak Bat talde donostiarra

Kontxako Banderak zeresana, eztabaida eta saltsa sortu izan ditu bere historia luzean zehar. Ez da alferrik traineru arraunketan dagoen estropadarik garrantzizkoena. Esanak esan, halaxe baita. Urteen joan-etorrian traineru, herri eta afizio ugarien kateak osatutako tradizioaz gainera, dudarik gabe bere ibilbide berezia da Kontxak duen erakargarrietako bat. Eta, hala ere, hainbat aldaketa izan ditu ibilbideak historian zehar. Adibidez, traineruak ikusleen bistatik urrunegi aritzen zirela iritzita, badia barruan aritzeko ibilbide zirkular bat eratu zen XIX. mende amaierako urte batzuetan.

Paper zaharrak arakatzen ari nintzela, ikusi dut 1930eko hamarkadan izan zela ibilbide hori aldatzeko beste saio edo iritzi-joera bat. Dirudienez, batzuen ustez pena zen traineru guztiak txanda berean aritu ezina eta traineruak txanda desberdinetan bananduta lehiatu beharra. Hori konpontzeko, irtenbide bitxi bat plazaratu zen: badiak eta, bereziki, bi puntek eratzen zuten espazio-hersturari ihes egin, eta traineru denak puntetatik kanpora aldi berean arituko liratekeen ibilbidea eratzea. Horixe ikusi dugu 1934ko banderari buruzko El Día egunkariko artikulu honetan. Ez dirudi idazkia idatzi duena ados dagoenik, eta hain zuzen bi puntek eratzen duten ingurune eder berezia eta hortik barrura badian goza daitekeen ikuskizuna goraipatzen ditu ideia xelebre hori baztertzeko. Honela dio:

«Alpeŕik ari zerate, adiskideak, ez da treñero estropadetarako gure Kontxa bezelakorik.
Akats bat: treñero guziak batera ezin jokatua. ¡A lengo igandean ere sei treñeroak batera izan balira!
Baña akats orixe aitortu aŕen, nun arki dezakezute Igeldo, Santa Klara, Gaztelu eta ondartza arteko edertasun ori? Kontxa baŕenen irten ta bi mutuŕetarañoko bero ura, ta itxaso zabalean leiatu ondoren bi mutuŕetatik baŕena sartu ta irixten diran artekoa, ezin diteke iñon berdindu.
Onegatik aitortu degun akatsa zuzendu nairik, ni mutuŕetatik kanpora treñero guziak batera bota ditezkela diotenai, zer dioten ez dakitela esango nieke. ¡Estropadak erdia galduko bailukete!
Ez, ez, auŕera ere, beti, gaur bezelaxe jokatu bitez gure estropada bikain abek. Akats ta guzti, olaxe baitira ikusgaŕien.» 

Ez dut uste oker dagoenik. Zenbat estropada amaiera eder, zenbat lehia estu, zenbat emaitza-iraultze, zenbat emozio eder ez ote ditugu ba ikusi puntetatik barrurako ibilbide horretan. Ez dirudi oihartzun handiegirik izan zuenik ideia bitxi horrek, ez baita beste inoiz horrelako asmorik planteatu izan. Eta hala gera bedi... artikuluak dioen bezala "akats eta guzti, holaxe baitira ikusgarrien".

Gero datu interesgarri batzuk aipatzen ditu artikuluan apustuen harira, eta pronostiko bat ere egiten du. Tamalez, azken emaitzak ikusita, ezin da esan iragarle gaitasun handirik izan zuenik. Baina tira.

2013 Kontxako lehen jardunaldia

Harrobiko 13 mutil izan dira ontzian gaur (Trintxerpek utzitako mutiko gazte bat da harrobikoa ez den bakarra)., eta tripulazioko 8 arraunlari ez zeuden iaz A traineruan. Eta, hala ere, askok espero baino emaitza hobea lortu dute Kontxako lehen jardunaldi honetan. 20:20,20ko denborarekin, txandako irabazlearengandik minutua baino lehenago iristea lortu du gure taldeak, eta jardunaldiko irabazleak (Urdaibaik) 1:03 kendu dizkio.

Emaitza horren neurri egokia ulertzeko, hona hemen datu batzuk: Donostiarrak Kontxan 6 urtetan izan dituen 11 estropadetatik irabazlearekiko 2. diferentzia txikiena izan du gaur, eta Donostiko traineruek Kontxako historian 104 urtetan jokatutako estropada guztien artetik 8. denbora onena izan da.

Eta esan bezala, harrobiko 13 mutil ziren ontzian; 8 arraunlari berri. Bere apalean, uste dut aitortzeko moduko meritua izan duela gaurkoak. Etorkizunerako oinarria badagoela iruditzen zait.

Eta gauza negatiboak haizatzeko garaia ez bada ere, gaurkoak are latzago adierazten du iazko denboraldiko errendimendua (Kontxako 2. jardunaldian salbu) ez zela inola ere taldeak merezi zuena.

Zorte on bigarren jardunaldirako!!

Donostiarrak Kontxan: estatistikak

Kontxako Bandera jokatuko den aste honi begira gaudenez, iaz bezala Donostiako traineruek Kontxaren historian izan duen parte hartzeari buruzko datuen estatistika txiki bat eskainiko dizuet.

Esperanza, Kontxako azken irabazle donostiarra (1950)

Kontxako Banderak 117 edizio izan ditu. Donostiako ontziren bat izan da horietako 103 ediziotan. Guztira, 152 traineru donostiar lehiatu dira Kontxako Banderaren bi igandeetan.

Lehen postua, hau da, bandera: 14 aldiz

Lehen lauren artean: 82 aldiz

Gehien errepikatutako postua: 3.a (27 aldiz)

Sailkapen estropada irabazi: 1 (1976).

Denbora onena:  19:48,61 (Arraun Lagunak, 1991)
20 minututik jaistea lortu duten klubak: 3. Arraun Lagunak 1991, 1992, 1993; Ur-Kirolak 1993; Donostiarra 2012

Bandera gehien irabazi dituen patroia: 
Franzisko Zufiaurre "Kiriko", 5 bandera

Jarraian irabazitako edizioak: 7 bandera (1883-1894 bitarteko denak, hainbat urtez ez baitzen jokatu).

7 bandera horiek Kontxan jarraian irabazitako errekorra ezarri zuten. Egia da San Pedrok duela, Aita Manuelekin, urte jarraietan bandera gehien irabazi izanaren errekorra (6 bandera, 1927-1932 bitartean), baina bandera jarraien errekorra Donostiak du (7 bandera, esan bezala). Garaipen segida hori izan zen, besteak beste, Donostiari hurrengo urtean (1895ean) parte hartzen ez uzteko arrazoia, gainerako herriak etortzera anima zitezen.

Noizbait Kontxan parte hartu duten klub edo elkarte donostiarrak: 10. Datu ikusgarria da, baina arraunak gure hirian izan duen ekimen indarraren adierazgarria.

Behean duzue elkarte bakoitzak parte hartu duen urte kopurua. "Bestelakoak" esatean, besterik gabe Donostiako herriaren izenarekin aritutako ontziak edo bertako arraun-kuadrillak adierazi nahi da:

Arraun Lagunak: 15
Donostia: 15
Ur-Kirolak: 14
Jaizkibel: 8
Esperanza: 7
Amaikak Bat: 7
Loiolatarra: 6
Donostiarra: 5
Empuje: 2
Fortuna: 1
Bestelakoak:  72

Ez ahaztu datu hauek eta askoz gehiago ere eskura dituzuela Wikipediako sarrera honetan.

Amaikak Bat

Blog honetako aspaldiko sarrera batean aipatua dut Donostiako elkarteek hiriko arraunean izan zuten pisua. Esan liteke nolabait haiek eman ziotela bultzada traineru donostiarren jardunari arrantza-kuadrilla tradizionalen eta kirol-elkarte modernoen arteko trantsizio-garaietan, eta gure arrauna bizirik mantendu zutela kirol honentzat hain zailak izan ziren hamarkada batzuetan. Elkarte haien arteko bat dugu Amaikak Bat.

Amaikak Bat Kirol Elkartea 1907an sortu zen (duela sei urte ospatu zuten mendeurrena, H eta guzti). Elkano kalean izan zuen lehen egoitza. Gaur egun jarduera garrantzitsuena gastronomikoa bada ere, sorreratik kirol-arlora bideratu zuen bere ekimen nagusia; izenak berak ere futbol-hamaikakoari egiten dio erreferentzia. Elkarte polideportiboa izan zen, kirol-modalitate ugari landu zituena: jatorrian futbol-taldea, gerora estatuan aitzindaria izan zen eskubaloian, eta era berean aritu zen pilotan, futbolean, mendi-irteeratan eta, noski, baita arraunean ere.

1932an arraunean hasi eta trainerua aurkeztu izana gauza berritzailea izan zen: kuadrilla bat besterik gabe bere izenean edo Donostiaren izenean aurkeztu ordez elkarte baten izenean aurkezten zen lehen aldia izan zen hura gure hirian. Eta bi elkarte donostiarrek egin zuten hori, ez baita ahaztu behar Empuje elkarteak ere beste traineru bat eraman zuela Kontxara urte hartan.

Amaikak Bat elkartearen egoitza.
(Ikus fatxadan hiriaren zigilu zaharraren erreplikak)

Beste kirol-atal bati ekin eta arraun-ibilbidea abiarazteko erabaki hartan, zerikusi handia izan omen zuen elkartearen egoitza aldatzeak: 1932an egoitza Parte Zaharrera eraman zen, eta hain justu urte horretan uretaratu zuen Amaikak Batek bere trainerua lehen aldiz. Egoitza lekuz aldatzean, Parte Zaharreko giroan inplikatu nahia erakutsi zuen elkarteak, eta bat egin zuen auzoan garai hartan bizi-bizi zegoen zaletasun harekin; arraunarekin, alegia. Arraunak eta Parte Zaharrak (bereziki kai inguruak) elkarrekin zuten harreman estua ulertzeko, sarrera honetan erakutsi nuen zerrenda ikusi besterik ez dago: arraunlari gehien-gehienak bertakoak ziren.⁽¹⁾ Beraz, traineru-egitasmoan buru-belarri sartuta, elkarteko bazkideek diru-bilketa jarri zuten martxan, traineruaren gastuei aurre egiteko, eta egoitzan otorduak eskaintzen zizkieten arraunlariei, entrenamenduetan behar bezalako kemenez aritu zitezen arraunari tiraka. 

Amaikak Bat taldeko Joxemaritarra trainerua (1932)

Lotura hark hamarkada bat iraun zuen, eta, bitarte horretan, zazpi aldiz parte hartu zuen Amaikak Batek Kontxako Banderan. Banderarik eskuratu ez zuen arren, bi aldiz lortu zuen bigarren postua (1932 eta 1940an), eta beste urte batean hirugarrena (1933). Joxemaritarra, Donostiarra II, Koruko Ama Birjiña eta Amaikak Bat izeneko traineruak erabili zituen Kontxan, eta popan Eustakio Iraola “Famao” famatua eta bakerizatarrak (Balentin eta Antton) aritu ziren patroi. Bitxikeria gisa esango dugu bigarren postua lortu zuen bi urte haietan garaile izan zela banderaren bigarren jardunaldian, eta 1940ko garaipen horren harira anekdota bitxi honen protagonista izan zela Koldo Mitxelena hizkuntzalari ezaguna (eta bertsolari afizionatua, antza).

Traineruez aparte, beste garaipen bat ere eskuratu zuen bere arraun-ibilbidean, 1953an Zarauzko trainerilla-estropada ospetsuak irabazi baitzituen.

Uste dut gauza hauen berri izatea eta bakoitzari zor zaiona aitortzea ez dela kalteko, arrauna atzo goizean telebistaren gerizpean jaio zela pentsatzen duten batzuentzat bereziki.

 ⁽¹⁾ Zerrenda horretan, Parte Zaharreko hainbeste arraunlariren artean, baten ezohiko edo salbuespeneko jatorritzat aipatzen da Amara Zaharraren gainean dagoen Txanpuene baserria. Bada, gogoan hartzekoa da asteburu honetan bertan ospatzen duela baserri horrek (urtero egiten duen moduan) beste urtebete iraun duela zutik. Luzaro iraun dezala!

Kirikoren ziaboga

Kirikoren ziaboga. Bilboko Abrako Bandera (1919).
Gora Arraunak dokumentaleko fotograma

Eskuinean duzuen irudia Gorka Reizabalen gidoiarekin egindako "Gora Arraunak" dokumentaleko fotograma bat da (oso dokumental interesgarria da, merezi du Youtuben dauden kapituluei begiratu bat ematea). Eta fotograma hori erabili dut, izan ere beste inon ez baitut topatu Interneten Kirikoren ziaboga famatuaren irudirik.

«Kiriko» patroi donostiar handiaren traineruak 1919ko Bilboko Abrako Bandera irabazi zuen egunean emandako ziaboga ezaguna da. Baina, egia esan, ez da aparteko ezer ikusten irudian: traineru normal bat ziaboga arrunt bat egiten... Oso ziaboga ona izan bazen ere, zer du ba berezitik, hain ospetsua izateko arraunaren historian? Geroago erantzungo diogu galdera horri.

Kiriko

Frantzisko Zubiaurre Cabañas, «Kiriko» (1867-1926), jaiotzez getariarra bazen ere, umetan Donostiara etorri zen bizitzera bere familiarekin. Eta esan liteke gure historiako patroirik ezagun eta ospetsuena dela, Luis Karrilekin batera.

Azpimarratu beharra dago bera dela Donostiako traineruekin Kontxako Bandera gehien irabazi dituen patroia: guztira bost bandera irabazi zituen Kontxan (1891, 1892, 1894, 1918 eta 1920). Donostia punta-puntakoa zen arraunean garai hartan, eta seguruenik,  bandera gehiago ere irabaziko zituen Kirikok, 1894 eta 1918 urte bitartean traineruaz arduratzeko lana baztertua izan ez balu. Hainbat zirkunstantzia berezi gertatu ziren urte horietan: 1895ean Donostiari ezarritako debekua; udalak eta Club Nautikoak XX mende hasieran urte batzuetan traineru estropadak gutxietsi eta are ez antolatu izana balandro eta yolak hobesteko; antolakuntza arazoak; Donostiako arraun munduan orduan ere gertatzen omen zen ezinikusi-saltsa, eta abar.

Esan bezala, arrazoia edozein izan zela ere, urte askotan ez zuen bere patroi lana egin traineru estropadetan. Hala ere, 1910ko hamarkada amaieran berriro ere Donostiako traineruaren lema hartu eta hiru urte bikain izan zituen: 1918 eta 1920ko Kontxak irabazi zituen, eta auskalo 1919koa ere ez ote zuen irabaziko, baldin eta lehen jardunaldian bere arraunlari batek arrauna hautsi izan ez balu. Gainera, 1919 urte horretan, lehen aipatutako Bilboko Abrako Bandera garrantzitsua irabazi zuen.

Eta berriro iritsi gara, beraz, 1919ko Abrako Banderara eta bertan Kirikoren traineruak egindako ziabogara. Jakina denez, Kirikok egindako ziabogarekin guztiz txundituta geratu ziren bandera hartan Bilboko itsasadarrean estropadari begira zeudenak. Maniobra bikaina izan omen zen, eta berari esker izan omen zuten donostiarrek aurkariei aurrea hartzeko aukera. Nolanahi ere, bazuen ziaboga hark beste berezitasun bat ikusleak txundituta uzteko. Zein baina?

1894ko Kontxako Banderan, Amigos traineru donostiarraren popan izan zen Kiriko, eta gure badian begira zeudenak zeharo harrituta utzi zituen berrikuntza batek. Kontuan izan behar da urte hartan (gerora ez bezala) traineruek badiaren barruan ibilbide zirkular bat egin zutela, eta horrela ikusleek ziabogak zuzenean ikusteko aukera izan zutela. Berrikuntza hark sortutako harridura honela azaltzen du garaiko kronista batek, Rafael Aguirrek Kontxako estropadei buruz idatzitako liburuan kontatzen duenez:

« Un cronista señalaba que "para dar más rápido el giro, el proel de Amigos utilizaba un remo-timón en proa, lo que conseguía de forma vertiginosa. Esta maniobra, que es lícita, causó asombro entre las gentes de mar". »  (1)

Ziaboga egiteko era klasikoan, izenak dioen bezala zia eta boga egiten zuten arraunlariek, besterik gabe: istriborrekoak boga egin bitartean, ababorrekoek ziatu egin behar zuten, edo gutxienez eutsi. Gaur ere hala egiten dute bi bandetako hamabi arraunlariek. Baina aurrekoak (brankariak) ez zuen antzina ezer desberdinik egiten. Dirudienez, Kiriko gure patroiaren berrikuntza izan zen aurrekoak arrauna branka aldean uretan sartu eta ziaboga ematen laguntzeko indarra egitea. Goiko aipuak adierazten du, behintzat, gauza ezezagun eta harrigarritzat hartu zutela garaiko itsasgizonek. Horra bada, donostiarrok teknikaren arloan ere ekarpen esanguratsua egin genion, antza, arraunketaren garapenari.

Kiriko klubeko batela.
Argazkia: Klausser

Amaitzeko, esan behar da Kirikoren izena Donostiako arraunaren imaginarioan geratu dela. Bada Kiriko izeneko arraun klub donostiar bat (eta, seguru ez badakit ere, pentsatzen dut patroiarengatik duela izen hori). Nolabait Fortunatik bereizita sortutako klub hau, bateletan eta trainerilletan aritu ohi da lehian, eta Donostiarra traineruan izaten dira bertako arraunlariak. Denboraldia amaitu berri du oraintxe bateletan, eta trainerilletan ari dira buru-belarri. Hortxe duzue batela eskuineko argazkian.

Eta, noski, gogoan izan Donostiarra klubak izan zuen lehen traineruak, 2008 denboraldikoak, Kiriko izena zuela, patroi handiaren omenez. Hala ere, gorabehera handiak izan ziren traineru harekin, eta urtebete eskas iraun zuen Donostiarrarekin uretan (dena dela arrazoia... nahiago dut hauts horiek ez harrotu... bakea, arren). Gerora Ur-Kirolakeko emakumeek erabili izan dute. Hemen duzue traineru horren irudi bat, Donostiarrarekin 2008ko Kontxako Banderan, eta hemen, berriz, Urkiko emakumeekin 2009koan.

Franzisko Zubiaurre «Kiriko», patroi donostiar handia, eta ziaboga modernoa, bere ekarpen teknikoa.

(1) AGUIRRE, Rafael (2002): Donostiako Estropadak (1879 - 2001) Regatas de la Concha. Donostia: Kutxa Fundazioa. 20 or.

No-Do albistegiko bideo interesgarriak

Jaizkibel, arraunak gora, garaile (1962).
Argazkia: RTVE - No-Do

RTVEren plataforma digitalaren bitartez, garai bateko No-Do albistegi frankistaren artxiboa jendearen esku jarri du Filmoteca Españolak. (Nik ozta-ozta ezagutu nuen No-Do hura, eta, tira, zorionekoak zuek, hori zer ote zen ere ez dakizuen gazteak).

Artxibo horretatik, arraunaren inguruko bideo batzuk jarri ditu Mugardos arraun talde galiziarrak bere webgunean. 1943 eta 1975 bitarteko estropadak biltzen dituzten bideoak dira, hain zuzen. Merezi du denbora pixka bat hartu, eta bideoetan "buzeatzen" ibiltzea. Zinez apreziatzeko modukoak baitira arrauna gustatzen zaigun guztiontzat.

Donostiari dagokionez, Jaizkibel traineru donostiarra ikus daiteke Generalisimoaren Kopan hainbat ediziotan parte hartzen, baita 1962koa irabazten ere (horri dagokio ondoan daukazuen argazkia). Kontxako Banderaren edizio zahar batzuen irudiak ere agertzen dira, baita 1953an jokatutako batel-txapelketa bat ere.

Arraunaz aparte, oso irudi bitxiak eta interegarriak topa daitezke (1953ko batel txapelketaren orrian, Donostiako beste hainbat gairi buruzko bideoak daude), eta betiere dibertigarriak gertatzen dira esatariaren modulazio inpostatua eta Francoren itxura xelebrea.

Eskerrik asko, bada, Mugardos taldeari. Eta zuek, gozatu irudiekin.

Ei, sanjuandarrak, 1879 eta 1920ko Kontxak donostiarronak dira !

Ba horixe, adiskide sanjuandarrak: Pasai Donibaneko herriak 10 Kontxako Bandera irabazi ditu historian zehar, ez gehiago ez gutxiago; eta 10 horien artean ez dago ez 1879koa, ez eta 1920koa ere. Bi horiek Donostiak irabazi baitzituen.

Kontua da azken urteotan kamiseta berezi bat soinean daramatela etortzen direla Kontxara zale asko traineru sanjuandarra animatzera: kolore arrosaren gainean zerrenda beltz bat du kamiseta horrek, San Juanek irabazitako banderen urteak goitik behera biltzen dituena. Ni kamiseta horri arreta handirik eskaini gabea nintzen, baina duela egun batzuk adiskide batek galdetu zidan ea datu horiek ondo zeuden, garaipen gehitxo irudituta-edo, eta zuzenean 1879 eta 1920 urteak aipatu zizkidan.

Egia da Kontxako Banderaren edizio askoren inguruan eztabaida eta zalantza ugari izan direla, baina duela dozena bat urte Rafael Aguirrek argitaratutako ikerketa lanaren ondoren (*), gauza asko argi geratu dira. Eta bada garaia datuak eguneratu eta zuzentzekoa, hutsegite gehiegi egiten baitira hedabideetako hainbat informazio eta palmaresetan. Baita (bereziki mingarria) Donostiako alkatearen ahotan ere, Kontxako Banderaren aurkezpen egunean bertan.

Hementxe duzue palmares zuzena Gipuzkoako Federazioaren webgunean (urtez urteko irabazleak, eta behean herri irabazleen zerrenda).

Adiskide sanjuandar bati galdetuta honako erantzuna jaso zen: 1879koa ez dago argi zeinek irabazi zuen San Juanek ala Donostiak, eta 1920ean tranpa egin zuen Donostiak eta Zarautzen jokatu zen bigarren estropada. Tira, ikustagun:

1879

Izagirre alkateak berak aurkezpen ofizialean esan zuena esan bazuen ere, Pasaiako Avante ez zen izan Kontxako Bandera bat irabazi zuen lehen trainerua. Luzaro hala uste izan bazen ere, gaur egun badakigu ez dela horrela. Rafael Aguirrek datu xeheak eskaintzen dizkigu horren inguruan (lehen hiru hitzak nahikoak diren arren):

"No se presentó la "Avante" de Pasajes de San Juan, patroneada por Ramon Goicoechea, ya inscrita. Y la lucha se redujo a tres embarcaciones, siendo el resultado:

1.   Lequeitiarra, matrícula S.S., con remeros de San Sebastian. Patrón Juan Cruz Carril, con bandera roja, en 20'12''

2.   Santa Justina, matrícula S.S., con remeros de Orio, Patron Jose Maria Michelena Loidi, bandera blanca, No consta el tiempo.

3.   Ondarroa, matrícula de Ondarroa, con remeros de Orio. Sin tiempo."

Datu zehatz eta konkretuak. Ez dut kontrako argudio zentzudunik ikusten. Kontxako lehen bandera, 1879koa, Juan Kruz Karril “Txorrolo” handiaren traineru donostiarrak irabazi zuen.

1920

Aurrena liburuko testua jarriko dut, eta gero emango dut iritzia.

                                         

"Primer domingo (...)

Primera tanda:                                     Segunda tanda

1. San Juan 20'12                               1. Santurce 20'39

2. San Sebastián 20'22                       2. Fuenterrabia 21’12

(...)                                                     (…)

Al termino de la segunda tanda, el delegado pasaitarra presentó una reclamación contra San Sebastian, por haber entrado dejando a babor la baliza tres siendo la suya la dos y contrariamente al reglamento vigente en la época. Dado que este hecho no había supuesto ventaja alguna a la Nuestra Señora del Carmen de Kiriko, ni había perjudicado a ninguna otra embarcación, el jurado desestimó la queja.”

Beste nonbait irakurria dut antolakuntzak ez zuela sobrako bosgarren baliza bat kendu eta hortik etorri zela Kirikoren nahasmendua-edo. Nolanahi ere, San Juan eta Donostia sailkatu ziren bigarren jardunaldirako; eta ez ahaztu garai hartan traineruak trukatu egiten zirela bigarren jardunaldi horretan. Segi dezagun Rafael Aguirreren kontakizunarekin.

Kiriko, 1920ko traineru donostiarrean

“(...) el domingo día 12 solo se presentó la tripulación de San Sebastian con la trainera de Pasajes San Juan, pues estaba regulado que había cambio de trainera. Tras una espera de 13 minutos, se dio la salida a la trainera donostiarra, que hizo el recorrido en un extraordinario registro de 19,45''

Al desembarcar en el muelle, el grupo sanjuandarra encargado de recoger la embarcación se dedicó a lavarla con aire provocador, como si hubiera quedado contaminada por los donostiarras. Se produjeron enfrentamientos, (...) no pasaron a mayores.

Se decía que el "forfait" de San Juan era debido a la superioridad de su trainera, mucho más ligera que Nuestra Señora del Carmen, y el terror a una clara victoria de los hombres de Kiriko, al utilizarla en la tanda de honor.

Disconformes con la decisión oficial San Juan y Santurce se enfrentaron el 26 de septiembre en aguas de Zarautz. Vencieron los sanjuandarras con 17,26 por 18 segundos de diferencia.”

Beno, hasteko, Donostiak tranparik egin zuenik ez dut uste. Hutsegite bat egin zuen, baina tranparik ez.

Baina, hala balitz ere, besterik gabe epaimahaiaren erabakiarekin konforme ez egoteak ez du ezer baldintzatzen. Onerako edo txarrerako, hark du erabakimena eta onartu beharra dago. 1983ko boikota egin zutenek arrazoia zuten seguru asko, baina bandera Oriok irabazi zuen. Eta 2005ekoa Hondarribiak. Donostiak 1920ko bigarren jardunaldian parte hartu zuen, eta San Juanek ez. San Juanek eta Santurtzik Zarautzen egin zutena ez dakit zer izango zen, baina Kontxako Bandera ez behintzat. Bandera hura San Juanek irabazi zuela defendatzea absurdoa da.

Adibidez, 1895ekoan Donostiak ezin izan zuen parte hartu, antolatzaileek hala erabaki zutelako (azken 7 ediziotan garaile izan zen Donostia, eta, hau baztertuta, inguruko herrietako traineruak etortzera anima zitezen nahi zuten antolatzaileek), eta donostiarrek egin zuten aparteko protesta estropada bat; baina inori ez zaio okurritzen edizio hori Donostiari konputatzea. Ez eta 1921ekoa ere, nahiz eta bi igandeen baturan denbora hobea egin zuen Donostiak Pasaiako La Union-ek baino; baina, garai hartan, ohorezko txandakoek bakarrik irabaz zezaketen bandera, eta Donostiak lehen txandan hartu zuen parte bigarren igandean. Inori ez zaio okurritzen edizio hura erreibindikatzea donostiarrontzat. 1921ekoa Pasaiako (ez Pasai San Juaneko) La Unión-ek irabazi zuen, eta kitto.

Amaitzeko, ez dut uste ahaztekoa denik Rafael Aguirreren testuan letra lodiz markatutakoa: lehen jardunaldian 10 segundoko tarte eskasa izan ondoren, traineruen trukeak asko aldatuko zituen joko baldintzak bigarrenean, eta bigarren igandean Kirikoren mutilek traineru pasaitarrean lortutako denbora bikainak arrazoia ematen dio uste horri. Hortxe uzten dut datua.

(*) AGIRRE, Rafael: DONOSTIAKO ESTROPADAK 1879 -2001 REGATAS DE LA CONCHA. Kutxa, Donostia, 2001.

Emakumeak Kontxan duela 115 urte: Pasaiako batelerak.

Emakumeek 2008an hartu zuten parte lehen aldiz Kontxako Banderan. Aurrerapauso nabarmena izan zen hura emakumeen arraunarentzat, pixkanaka egituratzen eta garatzen zihoan modalitate horri aurrenekoz eskaini baitzitzaion tostako arraunketan den proba garrantzitsuenean lehiatzeko bidea.

Alabaina, ez zen hura izan emakumeak Kontxan arraunean aritu ziren lehen aldia. Urte dezente atzera egin beharko dugu, 110 urte baino gehiago egin ere, eta hara: 1897an Pasaiako batelera ospetsuak estropadan lehiatu ziren Donostiako badiako uretan.

Ezaguna da Pasaiako batelerek izan zuten sona, eta ez dugu blog honetan haien berri xeherik emango (interesa duen irakurleak, hemen topatuko du informazio gehiago), baina aitortu behar da arrasto sakona utzi zutela arraunaren historian Victor Hugo idazlea eta Felipe IV.a erregea bezalako pertsonaiak liluratu zituzten emakume haiek.

Bada, esan bezala, Laura Hermo eta bere neskek emakumezkoen I. Kontxako Bandera Galizia aldera eraman baino 111 urte lehenago, batelera pasaitar haiek arraunean aritu ziren Donostiako uretan, 1897an. Gizonezkoen estropadak puri-purian ziren garai hartan Kontxan, eta pentsa liteke arrakasta-olatu horri jarraituz antolatu zela Donostian estropada hura.

Launa arraunlariko hiru ontzik hartu zuten parte, milia bateko ibilbidean, eta, arraunlari edo ontzi irabazleen izenik gorde ez bada ere, badakigu 9 minutu eta 25 segundoko denbora behar izan zutela milia hori egiteko. Ez dakit, ordea, horrelako beste estropadarik egin zen ala gauza guztiz bakana izan zen.

Uste dut gustura ikusiko lituzketela batelera haiek gaur egun emakumeek egunez egun eskaintzen dizkiguten arraun-ikuskizun paregabeak.

1890eko kartel kuriosoa

Traineruen historiako pasarterik ezagunenetako bat da 1890ean Donostiak eta Ondarroak jokatutako desafio-estropada hura, donostiarrek Luis Karrilen gidaritzapean irabazitakoa. Blog honetan eman nuen desafio horren berri sarrera honetan.

Interneten beste gauza batzuen bila nenbilela goiko irudi hori aurkitu dut, eta hona ekartzea pentsatu dut, kuriosoa edo, gutxienez, ikusgarria delakoan. Garai bateko estetikaren erakusgarria bai behintzat. Irudian agertzen den argazki hori nonbait ikusia nuela iruditzen zitzaidan, eta bai, oker ez banago, Ollagorra soziedadeko beheko solairuko paretan zintzilik dago.

PD: Facebooken ohar bat egin dit Orioko arraunzale batek. Horri esker jakin dut hemen informazio gehiago eskaintzen dela irudi horri buruz. Mila esker arraunzale horri.

Donostiako traineruen izenak Kontxako historian.

Behean jarri dudan zerrenda horrek ez du aparteko pretentsiorik. Besterik gabe, kuriosidade gisa jarritakoa da. Kontxako Banderan 130 traineru donostiar baino gehiago lehiatu dira historian zehar, eta traineru horien izenak zein izango ziren ikustea okurritu zitzaidan behin, horri buruzko konbertsazio baten harira. Rafael Aguirrek argitaratutako liburuan (*) aurkitu nituen datuak.

Zerrendan sartzen diren izenak Donostiako taldeek estropadara eramandako traineruenak dira. Garai batean traineruak trukatu egiten ziren bigarren jardunaldian, eta horregatik Donostia adibidez oriotarren edo getariarren traineruekin aritzen zen bigarren igande horretan. Bigarren iganeetako traineru horiek, beraz, ez ditut zerrendatu; donostiarren ontziak besterik ez dira ageri (nahiz eta Donostian eginak ez izan edo beste herri edo klub batek utziak izan).

1879 Lequeitiarra (Kontxako Bandera bat irabazi zuen lehen trainerua)

1887 Guipuzcoana

1890 Invencible, Cariño

1891 Illar Azala, Julio, Maria Cristina

1892 Golondrina, Amigos, Nª Sra. de Lourdes

1894 Donostiarra, Amigos, Lezo, Nª Sra. de la Paz

1895 Traineru donostiarrei ez zieten parte hartzen utzi, beste herrietakoek izen emateari uko egin ez ziezaioten. Erreibindikazio modura estropada bat egin zuten donostiarrek, traineru hauekin: Donostiarra, Santa Ana, Josefita.

1896 Moñoño, Aerolito, Santa Ana, Josefita, Santiago

1897 Moñoño, Ramon y Saturnina, Agustina, Santa Ana, Nª Sra. del Pilar

1898 Esperanza, Santa Ana, Agueda, Nª Sra. de la Paz

1899 Donostiarra, Aerolito,San Francisco de Asis, Santa Ana

1900 Joshepa Antoni, Virgen del Mar, A la aventura

1901 San Jose, Corazon de Jesus,  A la aventura

1903 San Juan

1906 Santa Maria, Patriarca San Jose, Glorioso San Pedro, San Juan

1909 Guipuzcoa

1915 Luis Esperanza

1918 Koruko Amabirjina

1919, 1920, 1921 Nª Sra. del Carmen

1916, 1917, 1922 Club Maritimo Donostiarra

1923, 1924, 1925, 1926 Donostiarra

1927 La moderna Orio

1928 Virgen del Mar

1929, 1930 Joshe Antoniyo

1931 Koshkero

1932 Koshkero, Joxemaitarra

1933 El empuje donostiarra,  Amaikak Bat

1935, 1934 Donostiarra II

1940 Koruko Ama, Loyolatarra

1941 Amaikak Bat

1942 Loyolatarra

1946 Donostiarra,  Teresita

1947 Virgen del Coro, Loyolatarra

1949, 1950 San Vicente (Kontxan irabazi duen azken traineru donostiarra, Esperanza klubekoa)

1951-1975 (Urte hauetan, antolatzaileek ad hoc egindako traineruak erabiltzen ziren Kontxan).

1976 Itxaropena

1980 Donostia

Eta, garai berriagoetan, ezagunak ditugun traineru-izenak (erabilitako lehen urtea bakarrik jarri dut):

1981 Luis Carril

1982 Koruko Ama

1988 Lugañene

1993 Mari Galant

2008 Kiriko

2009 Torrekua (nahiz eta urte horretan Donostiarra izena eraman zuen).

Argazkia: 1920 urteko Nª Sra. del Carmen, Kiriko patroi.
(*) AGUIRRE, Rafael: Donostiako estropadak (1879-2001) Regatas de la Concha. Kutxa, Donostia, 2001

1915: Kontxako Banderarik ez?

Ezkerreko argazkian ageri den hori Biktoriano Iraola duzue (1841-1919), behean kopiatu ditudan bertsoen egilea. Jaiotzez sanjuandarra izan arren, Donostian pasatu zuen ia bizitza osoa.

Bertsoak 1915ekoak dira. 1911ko edizioan izandako iskanbilen ondorioz, hiru urtez ez zen Kontxako Banderarik antolatu, eta 1915ean ere bazirudien ez zela banderarik izango. Horren harira jarri zituen ondoko bertsoak Iraolak.

Hala ere, azkenean jokatu zen estropada, eta, oriotarrak faborito baziren ere, donostiarrek irabazi zuten, Soterotxoren gidaritzapean, 1915ko bandera hura. Blog honetan hainbat aldiz gogoratu dugun moduan, anekdota bitxi eta guzti.

Esanguratsua iruditzen zait bertso-sail honen azken bertsoa. Bandera ez antolatzeak eragingo lituzkeen kalteen artean, honela dio: "zeren diran bi festa eder galaztia: bat arraunian eta... ojuka bestia". Oso hitz gutxitan ederki azaltzen du Biktoriano Iraolak kirol eder honek dituen bi alderdi nagusiak: kirolarien ahalegina eta zaletuen grina.

Horra bertsoak:

Estropadak. Egia ote da?

1. Estropadik eztala udara onetan, ori kontatzen dute leku geienetan; asko gelditu biar dirade penetan, ez ikusi biarra zutik txalupetan bulla dariyotela danak erriyertan.

2. Jokatzeko eguna allegatutzian, eta siñale danak jarri ondorian, beti bazuten zerbait treña bakoitzian: batian iskanbilla, ojuka bestian... Izugarriyak dira orrela astian!

3. Noizbait jokatutzeko prestatzen badira, altxa ta berriketan berdiñ asten dira; ikusi izandu det aien erretira, jokatu gabetandik saltatzen errira eta andikan joaten sagardotegira.

4. Bogalari bikañak eustian lanari, badakite altxatzen onra erriyari. Eta asarretzian? Gezurra diruri! Naiago amor eman baña len iñori, biziya kendu... iru baso sagardori!

5. Garbi aitortu nai det, gizonak bezela, oraingo gaztiakin ari ez naizela; ez dakit mutill abek diraden orrela, baña iduritzen zait esan litekela lengo zarraren antza izango dutela.

6. Treñarekin etortzen ziran kanpotarrak, gaitzak ziraden neurtzen beraren indarrak; emenguak oju ta aiek deadarrak, a zer mutillak danak, onak edo txarrak, arraunaz berotzeko alkarren bizkarrak!

                                                             7.
                                                             Pena artzekua da
                                                             añ jende gaztia,
                                                             treñero apustuban
                                                             ez ikusitzia;
                                                             batzubek mar-mar daude
                                                             ori gertatzia,
                                                             zeren diran bi festa
                                                             eder galaztia:
                                                             bat arraunian eta...
                                                             ojuka bestia.

1915: Bejon daizutela, donostiarrak

Blog honetako beste sarrera batean aipatua dut 1915eko Kontxako bandera berezi hura: gorabehera handiak izan ziren Donostiako eta Orioko zaletuen artean, anekdota kuriosoa izan baitzen hilkutxa batekin, eta hurrengo urtean ziatzen era aritu omen ziren oriotar arraunlariak Kontxan lehian ari zirela.

Gaurkoan, urte hartan jarritako bertso batzuk dakartzat hona. Badirudi Fermin Imaz bertsolari donostiarrak jarritakoak direla. 1915eko bandera hura nola joan zen aipatzen da bertsotan (ezustean San Juan eta Donostia sailkatu ziren, ordena horretan, bigarren iganderako, eta azken jardunaldian Donostia irabazle).

Baina, bereziki, 15. bertsotik aurrera esaten dena hartuko nuke nik kontuan: donostiarrak elkarren artean mokoka aritzea ez zitzaion, antza, batere gustatzen Imazi, eta horren kontra dihardu. Lehenago ere ekarri nuen blog honetara sail horretako bertsoren bat edo beste, eta hortxe dituzue beti begien bistan, blogaren eskuin aldeko goialdean. Horixe baita nire desioa, Donostia "unituta" izatea arraunaren arloan, donostiar guztion artean bil ditzakegun indarrak alferrik gal ez daitezen. Horra bertsoak:

"Bejon daizutela, donostiarrak"

1	2	3
Milla bederatzi egun	Bi Pasaietakuak	Sei milla errial zuten
ta amabost urte,	Donostiyarekiñ,	premiyo onenak,
agorren emeretziyan	Oriyokuak ziran	bigarrenak lau milla,
señaladamente,	laugarrenarekiñ,	bi milla urrenak,
aurtengo estropadak	ta amalauna gizon	eta berrogei duro
diran mediante,	txalupa banarekiñ;	laugarren zubenak;
Donostiko kuadrilla	trabesak jaso dira	alkar artu ezkero
lasaitu da fuerte,	lege onarekiñ,	orduan zeudenak,
bigarren premiyua	eztago kontatzerik	kasturako aiñbeste
irabazi dute.	galdu dan arekiñ.	bazeukaten denak.
4	5	6
Amaikak eta bostian	Bertara zidanian	Bi premiyuak oso
elkarren parian,	jendia seriyo,	seguru zeuzkaten,
Kontxatik ateriak	ogei bat minutuan	saiatu dira baña
denbora berian;	naiko istoriyo;	kosta zaie jaten;
iru milla t' erdi buelta	famarikan geiena	naiagatik eztira
zeukaten urian,	zeukana Oriyo,	danen buru erten,
kolpe alperrik egiñ	len ondo ateria	eztaki iñork neri zer
eztute birian,	nai zuten gora iyo,	poza eman nauten,
iñor ezta ibilli	oraiñguan kukuak	len Oriyon ziranak
galtzeko idian.	alrebes jo diyo.	Donostiyan aurten.
7	8	9
Danai bentaja aundiya	Gizon oiek zebiltzan	Jendiak eragiten
nai ziyoten kendu,	aurrena poztuta,	ziyon diruari,
azañ ori egiñ arte	gerora jarri ziran	makiña bat pertsonak
etziran kontentu;	bastante oztuta;	esan naute neri;
artarako mutillak	oriyen desaidiak	bezperatik an ere
zituzten mantendu,	eztaude aztuta,	trabesa ugari:
bi minutuz eztute	apustubak beñere	berrogei duro bosti
lengo markik ondu,	gauz onik eztu-ta,	ta ogei duro biri;
uste etzun petardua	juanak badira poltsak	konfiantza geiegi
berak eraman duo	ederki ustuta.	artzia da ori.
10	11	12
Arro zabiltzan oiek	Bigarren premiyua	Bi onenaren prueba
gaur daude lotsetan,	Donostirakua,	utzi zan geroko,
manifestatzen zaie	San Juanek eraman du	txalupak trukatuta,
pena biyotzetan;	lendabizikua;	ogei ta seirako;
apanak aundi zeuden	irugarren Oriyo,	denborale gaiztua
lenago itzetan,	kuadrilla pijua,	gertatu zalako,
gero deskuidatu da	itxasoko lanetan	zortzi egun atzerago
San Pedro giltzetan,	maña aundikua,	luzatu da franko,
larri samar ziranak	oraiñgu ontan eman	bandera ta diruba
baziran galtzetan.	diyote naikua.	Donostiyarako.
13	14	15
San Pedro ta Oriyoko	Oriyotarrak beintzat	Donostiñ e badade
arraunkalariyak	Zumaitik bat jana,	ez jende bikaña,
aspaldin zebilzkiten	oso gizon aberats	gaizki esaka ibilli
arrunka aundiyak;	on batek emana;	dutenak mingaña;
orra oien ollasko ta	banderakin juateko	erriyan bertakuak
zekor-aragiyak,	ziran beregana,	kontra, alajaña,
geratu dira oso	bañan gertatu zaie	badira okasiyua
lotsagarri biyak,	eziñ eramana,	ipintzeko aña,
beñere eztu gauz onik	zergatik etorri dan	ortarako obiak
burla geiegiyak.	aurten guregana.	laguntzeko baña.
16	17	18
Gizon prestu oieri	Ez gure anayikan	Len ere Donostiyak
nai'et adierazi:	erosi ta saldu,	bazun merituba,
zertako etziran berak	ori egiten dunak	emen gertatzen zana
or brubetan asi?	juiziyorik al du?	eziñ unituba;
Donostiarren izenik	Askoz e obia da	aurten pasa danakin
eztute merezi,	alkarrena bildu,	nago arrituba,
gustora dijuanai	ta sasoia irixtian	bañan oraiñ jendia
zertan galeazi?	denai gogor eldu,	dago argituba,
Ez al dute bandera	Donostiyako onrik	geonen paltan zegon
ondo irabazi?	eztedilla galdu.	lotan geldituba.
19	20	21
Oraiñ ogei ta bost urte	Orrenbeste desaire	la, donostiarrak,
gure Luis Karrill,	egitia ala,	unitu batera,
asko irabaziyaz	gauz ori bai nik gaizki	urrengorako ondo
prestu eta umill,	billatzen derala;	kontubak atera;
munduko ejenpluan	alakua eziñ izan	berdin gizonetatik
geratu zan abill,	kristau naturala,	badago aukera,
etzan zerura juango	iñork eztu esango	baldin alkarganatzen
ezpaldin bazan ill,	ondo daguala,	ezpaldin bagera,
andik ere lagunak	sinixtu gu're amaren	sartu aziko gaituzte
aiudatzen dabill.	semiak gerala.	betiko oinpera.
22	23	24
Donostiar kaxkariñen	Don Antonio Elosegi,	Agur, oriotarrak
arraunketa azkarrak	gure kontzejala,	da San Pedrokuak,
aterazi dizkate	ori izandu degu	desairosuak eta
abutik aparrak;	danen kabezala;	ajol gabekuak;
usteko zuten oiek	len e bakiñakigun	eztu orla ibilli biar
zirala bakarrak,	gizon ona zala,	kristau legekuak,
azañak egin ditu	gurekin portatu da	estimaziyo gutxi
aben potakarrak,	iñor ez bezela,	dauka alakuak,
bejundaizutela,	naitasun eder ori	izan zaitezte biyotz
Joxe Maritarrak!	kontserba dezala.	obiagokuak.
	25
	Sanjuandarrak nai etzun
	banderik uztia,
	bañan portunatu da
	guk irabaztia;
	alare lotsagarri
	geratu eztia,
	ondo portatu dira
	bat eta bestia,
	biba Donostiyako
	kuadrilla gaztia!

Igande gozoa. Arra, arra, arra !!!!

Igande gozoa atzokoa. Inoiz baino argiago nabarmendu zen Donostiarrak bat egiten duela donostiar zaletuekin. Inoiz baino bandera gehiago, inoiz baino kamiseta gehiago, inoiz baino pankarta gehiago. Nahiz eta zaletu horietatik espero baino gutxiago animatu ziren 'marea zurira' batzen.

Arra, arra, arra!!! Donostiarra!!!
Pankartetan eta donostiar arraunzaleen ezpainetan atzo nabarmendutako esaldia. Kemena eta gogoa bazuten behintzat gure arraunlariei arnas ematen ibili ziren gazteek. Niretzat hori izan zen atzoko igande gozo horretako albisterik onena: jendeak taldearekiko erakutsitakoa. Pentsatu nahi dut Mendik aipatzen zuen erraldoi hori, azken urteetan lo geratu den erraldoi hori, nolabait esnatzen hasia dela, edo gutxienez begitxo bat irekitzen hastekotan dela.

Kirol arloan, traineruak bere neurria eman duela esango nuke. Urdaibai kenduta, beste taldeek ez zioten minutua atera Donostiarrari: 52 segundo Hondarribiak, 49 Tiranek, 47 Kaikuk, 39 Pedreñak eta 36 San Juanek. Esandakoa, bere neurria, txukuna. Eta, azken batean, lehen igandeko zorte onak emandako 4. postua ziurtatzea zen helburua; baita lortu ere.

Igande gozoa beraz, bai zaletuen aldetik, bai lortutako postuagatik. Eta zer hobeto tarta eder bat baino, horrelako igande gozoa errematatzeko? Tarta ere gozoa zegoen, ba :)

1910: Paseo Berria eraiki gabe, Kontxako Bandera

Argazki ederra, inondik ere, ez al zaizue iruditzen?. Hortxe dituzue arraunzaleak, Gazteluko (Urgull mendiko) magalean itsasoari begira, Kontxako estropadaz gozatzen, baita itsasertzeko arroketan ere. Argazkia 1910ekoa da, eta oraindik ez da ageri pare bat urte geroago eraiki zen Paseo Berria. Argi eta garbi ikus daiteke 100 urte baino gehiago dituela gure bandera handiak sortzen duen ikusmirak.

Novedades aldizkarian argitaratu zen irudi ikusgarri hori. Aldizkari garrantzitsua izan zen Novedades, Gipuzkoako bizimoduaren lekuko zuzena: gauza gehiago irakurri nahi baduzue aldizkari horri buruz, ikus HITZAko Itzurun gehigarriak 2011ko apirilean eskainitako atala (II-III orriak).

PD: kontu zaharren zalea den arraunzale honi asko gustatuko litzaioke Donostiarraren egoitzan (Salamanca pasealekuan) zintzilik dagoen Luis Karrilen kuadrillaren argazkia digitalizatu eta sarean jarriko balu klubak. Argazki hori inoiz ikusi gabea nintzen (kuadrilla horren beste argazkiren bat bai, baina hori ez), eta izugarri polita, xarma berezikoa, iruditzen zait. Dagokionari...

Marea txuria igandean !!!!

Marea txuria igandean: gure mutilen aldeko ekimena bultzatu dute. Kaian, Donostiarrak jartzen duen txoznan elkartuko gara donostiar arraunzaleak 10:30 inguruan, kamiseta txuriarekin, eta txaranga eta guzti arranpa aldera joango gara 11:00etan. Kaiarribako arranpa kolore txuriz bete dezagun !!! Egin diezaiegun gure mutilei merezi duten harrera!!!

Eman ekimenaren berri zure lagunei, egin dezagun marea txuri ahalik eta handiena!!!

Haizearen eta itsasoaren laguntzaz izan bada ere, Donostiarra ohorezko txandan izatea gauza handia da. Urteotan egin den lanari zoriak eman dion saritzat har dezakegu, baina egia da lan txukuna egin zuela traineruak, eta urtez urte koska bat egiten ari dela gora.

Irutxuloko HITZAn Jon Sardon arraunlariak eskainitako elkarrizketan dioenez, "hiriarentzat itxaropentsua eta pozgarria da" igandekoa, baina, era berean, "erantzukizuna" da arraunlarientzat.

Edonola ere, susmoa dut inflexio bat ere izan daitekeela Donostiako afizioak traineruarekin duen harremanean. Mediatikoki oihartzun berezia izan du joan den igandekoak, eta agian jendea gehiago animatuko du traineruaren alde egitera. Mendik pasa den astean zioen bezala, "lo dagoen erraldoia" da Donostiako afizioa, eta pixkanaka esnatzen joan daiteke horrelako emaitzekin.

Nire ustez, datorren igandea aukera ederra da Donostiarraren aldeko eta Donostiako arraunaren aldeko oihu bat egiteko, "hemen gaude" ozen bat esateko. Eta aukera ona izan daiteke iganderako antolatu den marea txuria.

Poz handiz ikusten ari naiz inoiz baino Donostiarrako bandera gehiago jarri dituela jendeak zintzilik. Ikusi ezkerrean, zeinen itxura ederra zuen abuztuaren 31 kaleak atzo arratsean. Baina gero eta gehiago izan daitezen lortu behar dugu. Ikus dezatela gure arraunlariek hiri oso bat dutela atzetik eta hiritar guztien ordezkari direla itsasoan.

Beraz, anima zaitezte, demontre... erosi kamisetak eta jarri soinean igandean... erosi banderak eta jarri zuen etxe eta balkoietan. Donostiarrok, altxa burua!! Sortu dezagun gureen aldeko ez marea txuria, baizik eta tsunamia !! Aupa DONOSTIARRA, kontxo!!!!!

Ohorezko txandan!!!

Itsasoa maite dut. Itsasoan, eta ez ibai-erreketan, jokatzen diren estropadak maite ditut. Kontxan jokatzen direnak maite ditut. Eta ez dakit zer duen aurten Kontxak, baina bertan izan diren hiru estropadetan haserre eta zakar agertu zaigu ura: Gipuzkoako Txapelketa, Donostiarra bandera eta Kontxako Bandera.

Aurreneko bietan maila ona erakutsi zuen Donostiarrak, eta atzo ere nahiko txukun ibili zen, kanporanzko luzean bereziki: bere txandan aritu zen Pedreñak 13 segundu eskas kendu zizkion ziabogan, eta itzulerako luzean ere 11 segundo besterik ez zizkion jan Kaiku ahaltsuak.

Hala ere, bigarren txandan haizea eta itsasoa asko zakartu ziren, eta hor aritu zirenek ezinezkoa izan zuten lehen txandakoen denboretara hurbiltzea ere. Pentsa, Tiranek 24:50,38 (eta 15 minutu paseak ziabogan)... noiz ikusi ote ditugu azken aldiz horrelako denborak!!

Hori dela eta, Donostiarra laugarren sailkatu zen atzo, eta, ondorioz, OHOREZKO TXANDAN izango da datorren igandean. 1992tik ez da traineru donostiar bat txanda horretan aritu. Gainera, badirudi postu hori mantentzeko hortxe-hortxe ibiliko direla, edo gehienez ere postu bat galduko dela. Ez da lorpen makala.

Zorionak bada, eta animo!!!! Eta donostiar zaletuei: zer gehiago nahi duzue zuen etxe eta balkoietan banderak jartzeko, eta arraunlariak animatzera kaira joateko kamiseta soinean duzuela??

(Argazkia: diariovasco.com)

Kontxari buruzko web onenak helbide berria

Joan den urtean hitz egin nizuen webgune honi buruz: nire iritziz, Kontxako Banderaren inguruko webgunerik onena da.

Kontua da, arrazoi teknikoak direla medio, helbidea aldatu egin duela. Hona hemen helbide berria:
http://www.kontxakoestropadak.eu/kontxako.htm (Webak izan dituen lehenagoko helbideetan zaharkitua dago informazioa).

Blog honetan, eskuineko zerrendan dituzuen esteka edo link horien arteko lehena da, eta hor izango duzue eskura web horretara joan nahi baduzue.

1940: Traineru donostiarraren eta kaiaren arteko lotura

Koldo Mitxelenak 1940an idatzitako bertso batzuen berri eman nizuen aurreko sarrera batean. Gertaera horri buruzko informazio zehatzagoa bilatzen ari nintzela, gauza jakingarri bat topatu nuen Rafael Agirre Francok Kontxako estropadei buruz idatzitako liburu paregabean(*).

Kontua da garai hartan estropalariek traineruaren herri bertako biztanleak izan behar zutela eta alkateak zuela nolabaiteko erroldatze-agiriak egiteko eskumena. Dirudienez, alkateak ez ziren oso zorrotzak izaten agiri horiek egitean, eta tarteka tranpatxoak egiteko tentazioa izaten zuten (baita tentazioan erori ere). Gero inpugnazioak izan ohi ziren, noski. Inpugnazio horietako bat Donostiako Amaikak-Bat traineruari buruzkoa zen: zerrendako hiru ez omen ziren donostiarrak, eta zerrenda aldatu egin behar izan zuten.

Zerrenda berri eta behin betikoan ikus daiteke oso lotura estua zuela traineru donostiarrak kai inguruarekin. Izan ere, tripulazio ia osoa kaian bertan bizi zen, edo kai ondo-ondoan (Mari kalean, Portu kalean...), edo Abuztuak 31 kalean (Amaikak Bat soziedade koxkeroa bera ere dagoen kalean). Hona hemen Donostiako Udaleko idazkariak aurkeztutako zerrendan ikus daitezkeen bizilekuak:

Eustakio Iraola Gaztelumendi ("Famao") - Kaia, 19
Fausto Arrasate Ituarte - Abuztuaren 31, 29
Jose Arruti Kalonje - Mari, 21
Jesus Megias Olaizola - Kaia, 14
Florentino Urtizberea Emezabal - Kaia, 3
Ricardo Vicuña Etxegoien - Mari, 21
Jose Ibarluzea Iturria - Abuztuak 31, 15
Felix Solabarrieta Balenziaga - Euskal Herria, 6
Juan Ikazategi Kaperotxipi - Portu, 9
Angel Etxabe Berasategi - Txanpoene baserria
Antonio Vaqueriza Balzola - Abuztuak 31, 31
Javier Etxezarreta Landaberea - Kaia, 10
Antonio Zubiaurre Arozena - Mari, 21

Donostiako arraunarekin lotura zuzena duten hainbat abizen ikus daitezke zerrenda horretan, eta, era berean, oso eremu murritzean zuela jatorria 1940ko bigarren jardunaldian garaile irten zen tripulazio hark. Salbuespen bakarra dago: Txanpoene baserriko Angel Etxabe. Txanpoene baserria Amara Zaharreko mendi magalean, San Roke auzuneko goialdean, dagoen baserri bat da, Donostiako erdialdetik bi pausu eskasera. Oraindik ere zutik dirau, nahiz eta, tamalez, luzaroko izango ez dela dirudien (hemen duzue argibide gehiago).

Bitxikeria gisa: 1940ko urte hartan, tripulazioek beren kamiseten kolorea hautatu ahal izan zuten lehen aldiz, eta orain arte iritsi diren koloreak hautatu zituzten; hala nola, Hondarribiak berdea, Oriok horia, Santurtzik morea, eta Donostiak zuria (Donostiako beste tripulazioak, Loiolatarrak, urdina hautatu zuen).

(*) AGUIRRE, R.: Donostiako Estropadak (1879 - 2001) Regatas de la Concha. Kutxa Fundazioa. Donostia, 2002.
Argazkia: CC BY-SA, Gipuzkoako Foru Aldundia, Kultura Ondarearen Zuzendaritza Nagusiaren Argazki Bilduma.