Joxe Jabier Uresberueta

Donostiako arraunaren historian pertsonaia batzuk aski ezagunak ditugu. Luis Karril edo Kiriko modukoak ohikoak dira arrauna atsegin dugunon imajinarioan. Beste batzuk, ordea, zertxobait ahaztuta ditugu nolabait. Horietako bat dakarkizuet gaurkoan hona: Joxe Jabier Uresberueta.

Joxe Jabier Uresberueta Ugarte (Donostia, 1850 - 1927) Donostiako patroi bat izan zen, XIX. mende amaieran eta XX. mende hasieran bere garrantzia izan zuena bai kirol-arloan bai arrantzaren munduan.

Arraunlari modura, blog honetan aipatua dudan batel-desafio batean parte hartu zuen 1869an, artean 19 urteko gaztetxoa zela. Getariako eta Donostiako batel bana aritu ziren, Getariatik Donostiarako ibilbidean; Donostia izan zen garailea, eta garai hartan entzute handia izan omen zuen estropada hark.

Patroi gisa ere garaipen azpimarragarriak eskuratu zituen. 1883ko Kontxako Bandera irabazi zuen Angelita traineruarekin. Bigarren geratu zen 1898an, Ondarroaren atzetik, eta 1906ko banderan ere parte hartu zuen. Kazeta batzuetan esaten denez, Luis Karril berari irabazi zion 1882an Kontxako estropada batean, baina argitzeke dago Kontxako Bandera zen ala bestelako estropada bat izan zen hura.

Arrantzaren arloan, berriz, ekarpen garrantzitsua egin zuen Donostiako portuan, bera izan baitzen Donostiara ohiko traineru eta lantxen ordez arrantza-baporeak sartu zituen lehen arrantza-patroia.

1900ean, Pierre Mari baporea erosi zuen Donibane Lohizunen, eta Denak-Bat izen berria emanda, Donostian matrikulatu zuen. Hasieran, barre artean hartu omen zuten arrantzaleek Joxe Jabierren "okurrentzia" hura, baina aldaketak ekartzen zituen onurak nabarmenak izan ziren: arrantzatzen zen kantitatea askoz handiagoa zen, eta bisiguak oso fresko iristen omen ziren portura (kaian uretara bota eta bizirik igerian joan omen zen alerik ere izan omen zen). Horregatik, gerora, beste bapore batzuk ekarri zituen Donostiara Uresberuetak; Bella Donostia eginarazi zuen Donibane Lohizuneko Letamendia ontziolan, eta, geroago, Ederrena eraikiarazi zuen Donostian, Mari Bautista Hondarribian eta Calbeton Mutrikun.

Ea denon artean ezagunagoak egiten ditugun gure arrauna handi egin zuten pertsonaia hauek denak. 

Historia errepikatzera kondenatuta?

Zuria indartu eta prestigiatu beharreko kolorea da Donostian

Esaera ezagun batek dioenez, bere historia ezagutzen ez duen herria kondenatuta dago historia horixe errepikatzera. Egia izango da, seguruenik; ez dut ezetzik esango. Pentsatzen dut akatsak ez errekipatzeko ohar gisa sortu zela esaera hori, etorkizun hobea bermatzeko, alegia. Baina, Donostiako arraunari gagozkiola, historia errepikatzea zer da, kalterako edo onerako? Segurua den gauza bakarra da ezagutu behintzat ez dela oso ondo ezagutzen.

Duela egun batzuk, otordu osteko solasaldi batean arraunaren gaia atera zen mahai gainera. Ondo jan eta edan ondorengo denbora  tarte hori egokia izaten da berriketarako, baina ez da hain aproposa izaten sosegurako. Nahiz eta adiskidetasun sanoan izan. Onartu behar dut nire solaskide gehienak (herri bat baino gehiagoko jendea bildu ginen) ez zirela arraunzale handiak eta askorik ere ez zekitela arraunari buruz. Ezer ez ez esatearren. Bueno, bai, zeozer bazekiten, mediatikoki azken urte apur hauetan zabaldu dena besterik ez. Kontua da Kontxa, Donostia eta horrelakoez ari ginela, lasai asko barrezka hasi zirela nire bizkar. Aluak. Nire eta Donostia arraunean (izan) denaren bizkar barre. Sabela lehertu beharrean. Zer nahi duzue esatea, ohituta ere banago horrelakoak jasatera (nire defektuetako bat da alderdi ahulak oso agerian uzten ditudala eta xirikatzaile amorratuenek etengabe erasotzen didatela hortik), baina, bizkar zabala izanda ere, gogaitu ere egiten da bat azkenean. Eta protesta artean nire argudioak ematen hasi nintzen, isiltasuna lortzeko Fernando Arrabalen modura mahaian kolpeak sutsuki ematen nituen bitartean. Beste herrietakoei gero azalduko ditudan gauzak esan nizkien; baina mingarriena, dudarik ez, solaskide donostiarrek egindako barreak gertatu zitzaizkidan. Tu quoque, Bruto... donostiar polikromo horiek. Jas!

Donostiar horiei alferrik zen esplikatzea Donostia historikoki arraunaren elitea izan zela ("zein koño dira Kiriko, Soterotxo eta Luis Karril", "ez kontatu aiton zaharren batallitarik, astuna haiz gero"), edo arraunketa olinpikoan Euskal Herriko aitzindariak eta onenak izan garela luzaro ("buuu, zeini axola zaio banko mobila"), arraunlari olinpikoak eta Munduko txapeldunak izan ditugula ("zeini inporta zaio Erroma", "baina hori ez al zen San Pedrokoa") edo, iragan urrunera joan gabe, 1990ko hamarkadan ere Kontxan lehen hiruren artean geratu izan garela ("asmatzen ari haiz, ze froga daukak" frogak eskatzen ez zizkidaten ba... "hoa Youtubera, babua, ETB ordurako hortxe zioken eta" esaten nien) edo hamarkada horretan Espainia eta Euskadiko Traineru Txapeldun izan ginela, edo Traineru Liga nagusian laugarren edo Espainiako Txapeldun 8+ ontzian. Alferrik. Barre. Donostia eta arrauna... gauza barregarriak kontatzen ari nintzen, antza. Eta pentsatzen nuen nerekiko: zein izango gure bekatua (penitentzia latza pasarazten diguna), azken 15 urte mediatiko hauetan kontrako pausuan ibili dela arraun donostiarra, desagertu egin garela foko nagusietatik, eta ezjakinaren memoriak oso ibilbide laburra duela.

Beste herrietako solaskideei, errespetu pixka bat eskatzeaz gainera (abutxeatu ere egiten zidaten aizue, kirten haiek), esan nien gurekiko estereotipo batzuk kriterio handirik gabe errepikatzen ari zirela, loro zahar batzuk bezala. Haietako bati esan nion bere herriari beti aitortuko niola arraunean handia dela, nahiz eta 50 urte luzez Kontxan izan zuten papera guztiz testimoniala izan. Eta hutsune luze hori izanagatik inork ez zuela haien meritu historikoa ukatzen; ez zuela, beraz, hainbeste alaitasunik izan behar guri buruz txorradak esaten ibiltzeko. Arraunketa olinpikoan hutsaren hurrengoak izan direla ahaztu gabe, noski. Beste eztabaida-fronte batean, arraunaz hitz egiten ari garela txapela kendu behar den herri batekoa den beste bat 1950ko Esperanza hura eta "arrautza" famatua aipatuz hasi zen marmarrean (nola ez), ogi-mami zatiak burura jaurtitzen hasi zitzaizkidan unean hain zuzen. Nik ezetz, ordea. Traineru hartako tripulazioaren erdia baino gehiago donostiarrak zirela, eta ez dudala ezagutzen gorringo zuria duen arrautzarik. Eta, aizu, gerora ikusi dena ikusita, ea kanpoko arraunlariak ontzi barruan izateak noiz utzi zion barregarri izateari... denok barre egin dezagun orain. Sabela lehertu beharrean. Alferrik. Azkenik (ogi-koxkorrak bota eta kaskarrean min ere egin zidaten artaburu haiek orduantxe), esan nien hemen denak garela oso arraunzale eta oso autentiko, bai, baina norberaren trainerua gorengo mailan ez dagoen urteetan nekez ikusten dela herri horretako zapi eta kamisetarik kaleetan zehar. Ez ditut alferrik ikusi Donostiako kaleak Kontxako Banderan azken ia 40 urteotan, urte bat bera ere huts egin gabe. Alferrik. Barre. Donostia eta arrauna... gauza barregarriak.

Esan bezala, gure bekatua da azken urteotako garai mediatikoan kontrako pausuan sartu ginela. Eta horregatik jende askorentzako ez garela existitu ere egiten. Baina ez hori bakarrik. Lehengoan bati irakurri nion, eta egia da, arraunketa modernoan Gipuzkoako arraun-herri historiko guztiek izan dutela garaile izan diren une bat: Hondarribia, Pasai San Juan, Pasai San Pedro, Orio, Zumaia. Salbuespena: gu, Donostia. Eta susmoa dut hor aukera handi bat galtzen utzi genuela. 1983-1993 hamarkadako belaunaldi donostiar bikaina dut gogoan: Segurola olinpikoa zuen Ur-Kirolak hura, Frances tostetan zuen Donostia hura, Genoba eta Elizalde munduko txapeldunak eta jauregitarrak zituen Arraun Lagunak hura... eta garai hartako beste hainbat arraunlari donostiar. Zer ez ote zukeen lortuko traineru donostiar bateratu batek? Edo 8+ ontzi bateratu batek? Akaso ezer hoberik ez, akaso ez. Baina bateratu ezak badakigu zer ekarri zuen: baliabide horiek denak sakabanatu eta beste herrietan garaipenak lortzera joatea. Akaso ezer hoberik ez zen lortuko, baina akaso bai, eta lor zitekeen hura akaso izango zen etorkizunaren (orainaren) oinarri sendoa jarriko zuen zerbait. Eta, ezjakinen batek ez lidake ogi-mamirik botako barre artean, ustez bera bezain guaia izango nintzelako. Eta donostiar baten bat ez zen barre horietara batuko, herritarrekin modu unibokoan identifikatzen den kolore bat izango zuelako. Ez klub hau edo hura, baizik kolore zuria.

Baina, tira, utz diezaiogun iragan fikzioa egiteari, eta historia errepikatzera kondenatuta egonez gero, pentsa dezagun gure iraganaren zein parte nahi dugun errepikatu, eta zein ez. A, eta barre egin nahi duenari gogoratu nahi diot norbere buruari barre egiten hastea dela osasungarriena.

Hurrengoan, gin-tonicak zuen kontura. Niretzat Anis del Mono. :)

1934: Kontxan puntetatik kanpora aritzeko proposamena

1934ko Kontxan parte hartu zuen Amaikak Bat talde donostiarra

Kontxako Banderak zeresana, eztabaida eta saltsa sortu izan ditu bere historia luzean zehar. Ez da alferrik traineru arraunketan dagoen estropadarik garrantzizkoena. Esanak esan, halaxe baita. Urteen joan-etorrian traineru, herri eta afizio ugarien kateak osatutako tradizioaz gainera, dudarik gabe bere ibilbide berezia da Kontxak duen erakargarrietako bat. Eta, hala ere, hainbat aldaketa izan ditu ibilbideak historian zehar. Adibidez, traineruak ikusleen bistatik urrunegi aritzen zirela iritzita, badia barruan aritzeko ibilbide zirkular bat eratu zen XIX. mende amaierako urte batzuetan.

Paper zaharrak arakatzen ari nintzela, ikusi dut 1930eko hamarkadan izan zela ibilbide hori aldatzeko beste saio edo iritzi-joera bat. Dirudienez, batzuen ustez pena zen traineru guztiak txanda berean aritu ezina eta traineruak txanda desberdinetan bananduta lehiatu beharra. Hori konpontzeko, irtenbide bitxi bat plazaratu zen: badiak eta, bereziki, bi puntek eratzen zuten espazio-hersturari ihes egin, eta traineru denak puntetatik kanpora aldi berean arituko liratekeen ibilbidea eratzea. Horixe ikusi dugu 1934ko banderari buruzko El Día egunkariko artikulu honetan. Ez dirudi idazkia idatzi duena ados dagoenik, eta hain zuzen bi puntek eratzen duten ingurune eder berezia eta hortik barrura badian goza daitekeen ikuskizuna goraipatzen ditu ideia xelebre hori baztertzeko. Honela dio:

«Alpeŕik ari zerate, adiskideak, ez da treñero estropadetarako gure Kontxa bezelakorik.
Akats bat: treñero guziak batera ezin jokatua. ¡A lengo igandean ere sei treñeroak batera izan balira!
Baña akats orixe aitortu aŕen, nun arki dezakezute Igeldo, Santa Klara, Gaztelu eta ondartza arteko edertasun ori? Kontxa baŕenen irten ta bi mutuŕetarañoko bero ura, ta itxaso zabalean leiatu ondoren bi mutuŕetatik baŕena sartu ta irixten diran artekoa, ezin diteke iñon berdindu.
Onegatik aitortu degun akatsa zuzendu nairik, ni mutuŕetatik kanpora treñero guziak batera bota ditezkela diotenai, zer dioten ez dakitela esango nieke. ¡Estropadak erdia galduko bailukete!
Ez, ez, auŕera ere, beti, gaur bezelaxe jokatu bitez gure estropada bikain abek. Akats ta guzti, olaxe baitira ikusgaŕien.» 

Ez dut uste oker dagoenik. Zenbat estropada amaiera eder, zenbat lehia estu, zenbat emaitza-iraultze, zenbat emozio eder ez ote ditugu ba ikusi puntetatik barrurako ibilbide horretan. Ez dirudi oihartzun handiegirik izan zuenik ideia bitxi horrek, ez baita beste inoiz horrelako asmorik planteatu izan. Eta hala gera bedi... artikuluak dioen bezala "akats eta guzti, holaxe baitira ikusgarrien".

Gero datu interesgarri batzuk aipatzen ditu artikuluan apustuen harira, eta pronostiko bat ere egiten du. Tamalez, azken emaitzak ikusita, ezin da esan iragarle gaitasun handirik izan zuenik. Baina tira.

Amaikak Bat

Blog honetako aspaldiko sarrera batean aipatua dut Donostiako elkarteek hiriko arraunean izan zuten pisua. Esan liteke nolabait haiek eman ziotela bultzada traineru donostiarren jardunari arrantza-kuadrilla tradizionalen eta kirol-elkarte modernoen arteko trantsizio-garaietan, eta gure arrauna bizirik mantendu zutela kirol honentzat hain zailak izan ziren hamarkada batzuetan. Elkarte haien arteko bat dugu Amaikak Bat.

Amaikak Bat Kirol Elkartea 1907an sortu zen (duela sei urte ospatu zuten mendeurrena, H eta guzti). Elkano kalean izan zuen lehen egoitza. Gaur egun jarduera garrantzitsuena gastronomikoa bada ere, sorreratik kirol-arlora bideratu zuen bere ekimen nagusia; izenak berak ere futbol-hamaikakoari egiten dio erreferentzia. Elkarte polideportiboa izan zen, kirol-modalitate ugari landu zituena: jatorrian futbol-taldea, gerora estatuan aitzindaria izan zen eskubaloian, eta era berean aritu zen pilotan, futbolean, mendi-irteeratan eta, noski, baita arraunean ere.

1932an arraunean hasi eta trainerua aurkeztu izana gauza berritzailea izan zen: kuadrilla bat besterik gabe bere izenean edo Donostiaren izenean aurkeztu ordez elkarte baten izenean aurkezten zen lehen aldia izan zen hura gure hirian. Eta bi elkarte donostiarrek egin zuten hori, ez baita ahaztu behar Empuje elkarteak ere beste traineru bat eraman zuela Kontxara urte hartan.

Amaikak Bat elkartearen egoitza.
(Ikus fatxadan hiriaren zigilu zaharraren erreplikak)

Beste kirol-atal bati ekin eta arraun-ibilbidea abiarazteko erabaki hartan, zerikusi handia izan omen zuen elkartearen egoitza aldatzeak: 1932an egoitza Parte Zaharrera eraman zen, eta hain justu urte horretan uretaratu zuen Amaikak Batek bere trainerua lehen aldiz. Egoitza lekuz aldatzean, Parte Zaharreko giroan inplikatu nahia erakutsi zuen elkarteak, eta bat egin zuen auzoan garai hartan bizi-bizi zegoen zaletasun harekin; arraunarekin, alegia. Arraunak eta Parte Zaharrak (bereziki kai inguruak) elkarrekin zuten harreman estua ulertzeko, sarrera honetan erakutsi nuen zerrenda ikusi besterik ez dago: arraunlari gehien-gehienak bertakoak ziren.⁽¹⁾ Beraz, traineru-egitasmoan buru-belarri sartuta, elkarteko bazkideek diru-bilketa jarri zuten martxan, traineruaren gastuei aurre egiteko, eta egoitzan otorduak eskaintzen zizkieten arraunlariei, entrenamenduetan behar bezalako kemenez aritu zitezen arraunari tiraka. 

Amaikak Bat taldeko Joxemaritarra trainerua (1932)

Lotura hark hamarkada bat iraun zuen, eta, bitarte horretan, zazpi aldiz parte hartu zuen Amaikak Batek Kontxako Banderan. Banderarik eskuratu ez zuen arren, bi aldiz lortu zuen bigarren postua (1932 eta 1940an), eta beste urte batean hirugarrena (1933). Joxemaritarra, Donostiarra II, Koruko Ama Birjiña eta Amaikak Bat izeneko traineruak erabili zituen Kontxan, eta popan Eustakio Iraola “Famao” famatua eta bakerizatarrak (Balentin eta Antton) aritu ziren patroi. Bitxikeria gisa esango dugu bigarren postua lortu zuen bi urte haietan garaile izan zela banderaren bigarren jardunaldian, eta 1940ko garaipen horren harira anekdota bitxi honen protagonista izan zela Koldo Mitxelena hizkuntzalari ezaguna (eta bertsolari afizionatua, antza).

Traineruez aparte, beste garaipen bat ere eskuratu zuen bere arraun-ibilbidean, 1953an Zarauzko trainerilla-estropada ospetsuak irabazi baitzituen.

Uste dut gauza hauen berri izatea eta bakoitzari zor zaiona aitortzea ez dela kalteko, arrauna atzo goizean telebistaren gerizpean jaio zela pentsatzen duten batzuentzat bereziki.

 ⁽¹⁾ Zerrenda horretan, Parte Zaharreko hainbeste arraunlariren artean, baten ezohiko edo salbuespeneko jatorritzat aipatzen da Amara Zaharraren gainean dagoen Txanpuene baserria. Bada, gogoan hartzekoa da asteburu honetan bertan ospatzen duela baserri horrek (urtero egiten duen moduan) beste urtebete iraun duela zutik. Luzaro iraun dezala!

Kirikoren ziaboga

Kirikoren ziaboga. Bilboko Abrako Bandera (1919).
Gora Arraunak dokumentaleko fotograma

Eskuinean duzuen irudia Gorka Reizabalen gidoiarekin egindako "Gora Arraunak" dokumentaleko fotograma bat da (oso dokumental interesgarria da, merezi du Youtuben dauden kapituluei begiratu bat ematea). Eta fotograma hori erabili dut, izan ere beste inon ez baitut topatu Interneten Kirikoren ziaboga famatuaren irudirik.

«Kiriko» patroi donostiar handiaren traineruak 1919ko Bilboko Abrako Bandera irabazi zuen egunean emandako ziaboga ezaguna da. Baina, egia esan, ez da aparteko ezer ikusten irudian: traineru normal bat ziaboga arrunt bat egiten... Oso ziaboga ona izan bazen ere, zer du ba berezitik, hain ospetsua izateko arraunaren historian? Geroago erantzungo diogu galdera horri.

Kiriko

Frantzisko Zubiaurre Cabañas, «Kiriko» (1867-1926), jaiotzez getariarra bazen ere, umetan Donostiara etorri zen bizitzera bere familiarekin. Eta esan liteke gure historiako patroirik ezagun eta ospetsuena dela, Luis Karrilekin batera.

Azpimarratu beharra dago bera dela Donostiako traineruekin Kontxako Bandera gehien irabazi dituen patroia: guztira bost bandera irabazi zituen Kontxan (1891, 1892, 1894, 1918 eta 1920). Donostia punta-puntakoa zen arraunean garai hartan, eta seguruenik,  bandera gehiago ere irabaziko zituen Kirikok, 1894 eta 1918 urte bitartean traineruaz arduratzeko lana baztertua izan ez balu. Hainbat zirkunstantzia berezi gertatu ziren urte horietan: 1895ean Donostiari ezarritako debekua; udalak eta Club Nautikoak XX mende hasieran urte batzuetan traineru estropadak gutxietsi eta are ez antolatu izana balandro eta yolak hobesteko; antolakuntza arazoak; Donostiako arraun munduan orduan ere gertatzen omen zen ezinikusi-saltsa, eta abar.

Esan bezala, arrazoia edozein izan zela ere, urte askotan ez zuen bere patroi lana egin traineru estropadetan. Hala ere, 1910ko hamarkada amaieran berriro ere Donostiako traineruaren lema hartu eta hiru urte bikain izan zituen: 1918 eta 1920ko Kontxak irabazi zituen, eta auskalo 1919koa ere ez ote zuen irabaziko, baldin eta lehen jardunaldian bere arraunlari batek arrauna hautsi izan ez balu. Gainera, 1919 urte horretan, lehen aipatutako Bilboko Abrako Bandera garrantzitsua irabazi zuen.

Eta berriro iritsi gara, beraz, 1919ko Abrako Banderara eta bertan Kirikoren traineruak egindako ziabogara. Jakina denez, Kirikok egindako ziabogarekin guztiz txundituta geratu ziren bandera hartan Bilboko itsasadarrean estropadari begira zeudenak. Maniobra bikaina izan omen zen, eta berari esker izan omen zuten donostiarrek aurkariei aurrea hartzeko aukera. Nolanahi ere, bazuen ziaboga hark beste berezitasun bat ikusleak txundituta uzteko. Zein baina?

1894ko Kontxako Banderan, Amigos traineru donostiarraren popan izan zen Kiriko, eta gure badian begira zeudenak zeharo harrituta utzi zituen berrikuntza batek. Kontuan izan behar da urte hartan (gerora ez bezala) traineruek badiaren barruan ibilbide zirkular bat egin zutela, eta horrela ikusleek ziabogak zuzenean ikusteko aukera izan zutela. Berrikuntza hark sortutako harridura honela azaltzen du garaiko kronista batek, Rafael Aguirrek Kontxako estropadei buruz idatzitako liburuan kontatzen duenez:

« Un cronista señalaba que "para dar más rápido el giro, el proel de Amigos utilizaba un remo-timón en proa, lo que conseguía de forma vertiginosa. Esta maniobra, que es lícita, causó asombro entre las gentes de mar". »  (1)

Ziaboga egiteko era klasikoan, izenak dioen bezala zia eta boga egiten zuten arraunlariek, besterik gabe: istriborrekoak boga egin bitartean, ababorrekoek ziatu egin behar zuten, edo gutxienez eutsi. Gaur ere hala egiten dute bi bandetako hamabi arraunlariek. Baina aurrekoak (brankariak) ez zuen antzina ezer desberdinik egiten. Dirudienez, Kiriko gure patroiaren berrikuntza izan zen aurrekoak arrauna branka aldean uretan sartu eta ziaboga ematen laguntzeko indarra egitea. Goiko aipuak adierazten du, behintzat, gauza ezezagun eta harrigarritzat hartu zutela garaiko itsasgizonek. Horra bada, donostiarrok teknikaren arloan ere ekarpen esanguratsua egin genion, antza, arraunketaren garapenari.

Kiriko klubeko batela.
Argazkia: Klausser

Amaitzeko, esan behar da Kirikoren izena Donostiako arraunaren imaginarioan geratu dela. Bada Kiriko izeneko arraun klub donostiar bat (eta, seguru ez badakit ere, pentsatzen dut patroiarengatik duela izen hori). Nolabait Fortunatik bereizita sortutako klub hau, bateletan eta trainerilletan aritu ohi da lehian, eta Donostiarra traineruan izaten dira bertako arraunlariak. Denboraldia amaitu berri du oraintxe bateletan, eta trainerilletan ari dira buru-belarri. Hortxe duzue batela eskuineko argazkian.

Eta, noski, gogoan izan Donostiarra klubak izan zuen lehen traineruak, 2008 denboraldikoak, Kiriko izena zuela, patroi handiaren omenez. Hala ere, gorabehera handiak izan ziren traineru harekin, eta urtebete eskas iraun zuen Donostiarrarekin uretan (dena dela arrazoia... nahiago dut hauts horiek ez harrotu... bakea, arren). Gerora Ur-Kirolakeko emakumeek erabili izan dute. Hemen duzue traineru horren irudi bat, Donostiarrarekin 2008ko Kontxako Banderan, eta hemen, berriz, Urkiko emakumeekin 2009koan.

Franzisko Zubiaurre «Kiriko», patroi donostiar handia, eta ziaboga modernoa, bere ekarpen teknikoa.

(1) AGUIRRE, Rafael (2002): Donostiako Estropadak (1879 - 2001) Regatas de la Concha. Donostia: Kutxa Fundazioa. 20 or.

No-Do albistegiko bideo interesgarriak

Jaizkibel, arraunak gora, garaile (1962).
Argazkia: RTVE - No-Do

RTVEren plataforma digitalaren bitartez, garai bateko No-Do albistegi frankistaren artxiboa jendearen esku jarri du Filmoteca Españolak. (Nik ozta-ozta ezagutu nuen No-Do hura, eta, tira, zorionekoak zuek, hori zer ote zen ere ez dakizuen gazteak).

Artxibo horretatik, arraunaren inguruko bideo batzuk jarri ditu Mugardos arraun talde galiziarrak bere webgunean. 1943 eta 1975 bitarteko estropadak biltzen dituzten bideoak dira, hain zuzen. Merezi du denbora pixka bat hartu, eta bideoetan "buzeatzen" ibiltzea. Zinez apreziatzeko modukoak baitira arrauna gustatzen zaigun guztiontzat.

Donostiari dagokionez, Jaizkibel traineru donostiarra ikus daiteke Generalisimoaren Kopan hainbat ediziotan parte hartzen, baita 1962koa irabazten ere (horri dagokio ondoan daukazuen argazkia). Kontxako Banderaren edizio zahar batzuen irudiak ere agertzen dira, baita 1953an jokatutako batel-txapelketa bat ere.

Arraunaz aparte, oso irudi bitxiak eta interegarriak topa daitezke (1953ko batel txapelketaren orrian, Donostiako beste hainbat gairi buruzko bideoak daude), eta betiere dibertigarriak gertatzen dira esatariaren modulazio inpostatua eta Francoren itxura xelebrea.

Eskerrik asko, bada, Mugardos taldeari. Eta zuek, gozatu irudiekin.

Pepe Artolaren 1890eko bertsoak

Luis Karrili 1890ean Donostian egindako harrera
(Sorollaren margoa)

Honako bertso-paper hau Pepe Artola handiarena da. Idazle umoretsua eta pertsonaia bitxia, beste blog sarrera batean ere aipatu nuen Pepe Artola bereziki estimatzen dudala.

Bertso hauetan ere ikus daiteke bere ukitu berezia: 1890ean Donostiako traineruak Luis Karrilen gidaritzapean Ondarroa garaitu zuen desafio famatu hura, blogean hainbat aldiz aipatu duguna, du gai bertso-paperak. Estropada horri buruzko hainbat gauza komentatzearekin batera, 9. estrofan Ondarroako patroi Anbrosio Bedialaunetaren hitzak erabiltzen ditu, herri hartako bizkaieran: "Zer uste dozu: kara emotera zozala Paristarrari". 

Aipatzen dituen kontuen artean: 13. estrofan aipatzen duen bandera Bilboko Club Nauticok Ondarroari emanikoa da, Invencible del Cantábrico titulua ematen ziena. Bandera horrek aitortzen zuen titulua kuestionatzea izan zen desafioaren abiapuntua, Kantauri itsasoan nagusi izan nahi bazuten uretan Donostia garaitu beharko zutela esaten baitzuten donostiarrek.

7. estrofan kontatzen du tolosarrek Donostiaren kontra egin zutela apustu, esaten denez lekeitiarrek Ondarroaren kontra egin zuten bezala.

Amaitzeko bi ohar: tituluan azaroa badio ere, abendua behar du; eta 1. estrofatik aipatzen den Luix Torrekua Luis Karril da, honezkero ondotxo jakingo duzuen bezala. Horra bertsoak:

Estropara, Donostiarrak eta Ondarruatarrak jokatua, Azaroaren 2-an, 1890-an
1.	8.
Estropararik iñon jokatu	Bi egunetan egualdiyaren
baldin bada sekulan fin,	beldurraz ziran geratu,
Donostiarrak jokatu dute	irugarren goizian obea
Ondarruatarrarekin;	zitzaioten, bai, gertatu;
uste bañan lan txarragoari	lagun guztiyak patroiarekin
ziyoten aietxek ekin,	ziran ontziyetan sartu,
toki onian abiya ziran	eta nor bere tokiyetara
Luix Torrekuarekin!	jokatutzeko prestatu.
2.	9.
Lenaztandik milla duruak	Ango patroiak au esan ziyon
jartzen zituzten ain fiyo,	Luis Donostiarrari:
nairik beraren indarkeriya	«Zer uste dozu: kara emotera
zeruetaraño iyo;	zozala Paristarrari?».
bañan emengo jendiak sendo	Luisek sendo erantzun ziyon
aienari eldu diyo,	erdi parrez Anbrosiori:
beren arrunka urgullutsuak	«Zein dan geiago apostur' ontan
ziradelako meriyo.	ikusiko degu ori».
3.	10.
Bein jokatu nai, bestian uka,	Abiya ziran korneta jota
urrenguan berriz ixill,	biyak batetan lanian,
ibilli dute luzaro ontan	Donostiarrak artutzen diyo
zenbait istillu ta naspill;	aurria lenen golpian;
bañan azkenik konpondu ziran	ain gozokiro zetozen pozez
jokatzeko legez ta abill,	emenguak iya aidian,
Donostiarrak pozez joan ziran	aietako bi miñez gauz ez ta
naiz erdiyak birian ill.	erori ziran birian.
4.	11.
Gabez tranpiyan beiñ etorrita	Emengo denak oso ta bizi
nai zuten proban aritu,	iritxi ziran gordiñak,
eta emengo ondarruarrai	bestiak berriz asnase gabe,
ziyoten zerbait agindu;	odoltsu eta etziñak;
abek irtenik aien bidera	bire guztiyan saiatu eta
gabez ziyoten lagundu,	abek ingura eziñak,
bañan emengo arrantzaliak	eman ziyoten lenez gañera
azkar zuten au jakindu.	aieri tripako miñak.
5.	12.
Farolarekin aritu arren	Larogei ta bat minutu justu
gabez itsaso erdiyan,	zituzten pasa birian,
jakiñik aiek zer asmo zuten	sosegu onez iritxi ziran
emen zai zeuden guardiyan;	neurri parerik gabian;
eta itxonik etorri arte	minutu t' erdiz atzeragotik
jendiak molla berriyan,	bestiak erdi gordian,
denak arrika eman ziyoten	braketatikan eldu ta jaso
zebiltzalako tranpiyan .	zituzten denak aidian.
6.	13.
Pasaitarrakin zebiltzatela	Non dute orain lege gabeko
ote zuten an pentsatzen?	len jaso zuten bandera?
Gizarajoak toki onera	Oso altuan bazuten ere
desafiyo egin zuten;	sartu zaiote lur-pera;
dirua ere berak momiyo	merezi gabe zeukaten eta
aurretik zuten paratzen,	ekarri dute onera,
zazpi urteko lana badute	bear dan leku egiazkora,
orain malkoak sekatzen.	Donostiyako kaiera.
7.	14.
Aiek ain gogor ikusirikan	Urrenarako jakin zazute
erriyak zituzten alde,	au dala beti nagusi,
nai ez badezute sinistatu	eta Luixek koroi eder bat
Tolosarrenari galde;	dubela ondo merezi;
Gipuzkoatarren kontra joan dira,	amalau sari onragarriyak
guretzat askozaz obe,	ditu legez irabazi,
orain erdiyak gelditu dira	obe du iñork Donostiarren
txanpon zar bat ere gabe.	kontra sekulan ez asi.

Ei, sanjuandarrak, 1879 eta 1920ko Kontxak donostiarronak dira !

Ba horixe, adiskide sanjuandarrak: Pasai Donibaneko herriak 10 Kontxako Bandera irabazi ditu historian zehar, ez gehiago ez gutxiago; eta 10 horien artean ez dago ez 1879koa, ez eta 1920koa ere. Bi horiek Donostiak irabazi baitzituen.

Kontua da azken urteotan kamiseta berezi bat soinean daramatela etortzen direla Kontxara zale asko traineru sanjuandarra animatzera: kolore arrosaren gainean zerrenda beltz bat du kamiseta horrek, San Juanek irabazitako banderen urteak goitik behera biltzen dituena. Ni kamiseta horri arreta handirik eskaini gabea nintzen, baina duela egun batzuk adiskide batek galdetu zidan ea datu horiek ondo zeuden, garaipen gehitxo irudituta-edo, eta zuzenean 1879 eta 1920 urteak aipatu zizkidan.

Egia da Kontxako Banderaren edizio askoren inguruan eztabaida eta zalantza ugari izan direla, baina duela dozena bat urte Rafael Aguirrek argitaratutako ikerketa lanaren ondoren (*), gauza asko argi geratu dira. Eta bada garaia datuak eguneratu eta zuzentzekoa, hutsegite gehiegi egiten baitira hedabideetako hainbat informazio eta palmaresetan. Baita (bereziki mingarria) Donostiako alkatearen ahotan ere, Kontxako Banderaren aurkezpen egunean bertan.

Hementxe duzue palmares zuzena Gipuzkoako Federazioaren webgunean (urtez urteko irabazleak, eta behean herri irabazleen zerrenda).

Adiskide sanjuandar bati galdetuta honako erantzuna jaso zen: 1879koa ez dago argi zeinek irabazi zuen San Juanek ala Donostiak, eta 1920ean tranpa egin zuen Donostiak eta Zarautzen jokatu zen bigarren estropada. Tira, ikustagun:

1879

Izagirre alkateak berak aurkezpen ofizialean esan zuena esan bazuen ere, Pasaiako Avante ez zen izan Kontxako Bandera bat irabazi zuen lehen trainerua. Luzaro hala uste izan bazen ere, gaur egun badakigu ez dela horrela. Rafael Aguirrek datu xeheak eskaintzen dizkigu horren inguruan (lehen hiru hitzak nahikoak diren arren):

"No se presentó la "Avante" de Pasajes de San Juan, patroneada por Ramon Goicoechea, ya inscrita. Y la lucha se redujo a tres embarcaciones, siendo el resultado:

1.   Lequeitiarra, matrícula S.S., con remeros de San Sebastian. Patrón Juan Cruz Carril, con bandera roja, en 20'12''

2.   Santa Justina, matrícula S.S., con remeros de Orio, Patron Jose Maria Michelena Loidi, bandera blanca, No consta el tiempo.

3.   Ondarroa, matrícula de Ondarroa, con remeros de Orio. Sin tiempo."

Datu zehatz eta konkretuak. Ez dut kontrako argudio zentzudunik ikusten. Kontxako lehen bandera, 1879koa, Juan Kruz Karril “Txorrolo” handiaren traineru donostiarrak irabazi zuen.

1920

Aurrena liburuko testua jarriko dut, eta gero emango dut iritzia.

                                         

"Primer domingo (...)

Primera tanda:                                     Segunda tanda

1. San Juan 20'12                               1. Santurce 20'39

2. San Sebastián 20'22                       2. Fuenterrabia 21’12

(...)                                                     (…)

Al termino de la segunda tanda, el delegado pasaitarra presentó una reclamación contra San Sebastian, por haber entrado dejando a babor la baliza tres siendo la suya la dos y contrariamente al reglamento vigente en la época. Dado que este hecho no había supuesto ventaja alguna a la Nuestra Señora del Carmen de Kiriko, ni había perjudicado a ninguna otra embarcación, el jurado desestimó la queja.”

Beste nonbait irakurria dut antolakuntzak ez zuela sobrako bosgarren baliza bat kendu eta hortik etorri zela Kirikoren nahasmendua-edo. Nolanahi ere, San Juan eta Donostia sailkatu ziren bigarren jardunaldirako; eta ez ahaztu garai hartan traineruak trukatu egiten zirela bigarren jardunaldi horretan. Segi dezagun Rafael Aguirreren kontakizunarekin.

Kiriko, 1920ko traineru donostiarrean

“(...) el domingo día 12 solo se presentó la tripulación de San Sebastian con la trainera de Pasajes San Juan, pues estaba regulado que había cambio de trainera. Tras una espera de 13 minutos, se dio la salida a la trainera donostiarra, que hizo el recorrido en un extraordinario registro de 19,45''

Al desembarcar en el muelle, el grupo sanjuandarra encargado de recoger la embarcación se dedicó a lavarla con aire provocador, como si hubiera quedado contaminada por los donostiarras. Se produjeron enfrentamientos, (...) no pasaron a mayores.

Se decía que el "forfait" de San Juan era debido a la superioridad de su trainera, mucho más ligera que Nuestra Señora del Carmen, y el terror a una clara victoria de los hombres de Kiriko, al utilizarla en la tanda de honor.

Disconformes con la decisión oficial San Juan y Santurce se enfrentaron el 26 de septiembre en aguas de Zarautz. Vencieron los sanjuandarras con 17,26 por 18 segundos de diferencia.”

Beno, hasteko, Donostiak tranparik egin zuenik ez dut uste. Hutsegite bat egin zuen, baina tranparik ez.

Baina, hala balitz ere, besterik gabe epaimahaiaren erabakiarekin konforme ez egoteak ez du ezer baldintzatzen. Onerako edo txarrerako, hark du erabakimena eta onartu beharra dago. 1983ko boikota egin zutenek arrazoia zuten seguru asko, baina bandera Oriok irabazi zuen. Eta 2005ekoa Hondarribiak. Donostiak 1920ko bigarren jardunaldian parte hartu zuen, eta San Juanek ez. San Juanek eta Santurtzik Zarautzen egin zutena ez dakit zer izango zen, baina Kontxako Bandera ez behintzat. Bandera hura San Juanek irabazi zuela defendatzea absurdoa da.

Adibidez, 1895ekoan Donostiak ezin izan zuen parte hartu, antolatzaileek hala erabaki zutelako (azken 7 ediziotan garaile izan zen Donostia, eta, hau baztertuta, inguruko herrietako traineruak etortzera anima zitezen nahi zuten antolatzaileek), eta donostiarrek egin zuten aparteko protesta estropada bat; baina inori ez zaio okurritzen edizio hori Donostiari konputatzea. Ez eta 1921ekoa ere, nahiz eta bi igandeen baturan denbora hobea egin zuen Donostiak Pasaiako La Union-ek baino; baina, garai hartan, ohorezko txandakoek bakarrik irabaz zezaketen bandera, eta Donostiak lehen txandan hartu zuen parte bigarren igandean. Inori ez zaio okurritzen edizio hura erreibindikatzea donostiarrontzat. 1921ekoa Pasaiako (ez Pasai San Juaneko) La Unión-ek irabazi zuen, eta kitto.

Amaitzeko, ez dut uste ahaztekoa denik Rafael Aguirreren testuan letra lodiz markatutakoa: lehen jardunaldian 10 segundoko tarte eskasa izan ondoren, traineruen trukeak asko aldatuko zituen joko baldintzak bigarrenean, eta bigarren igandean Kirikoren mutilek traineru pasaitarrean lortutako denbora bikainak arrazoia ematen dio uste horri. Hortxe uzten dut datua.

(*) AGIRRE, Rafael: DONOSTIAKO ESTROPADAK 1879 -2001 REGATAS DE LA CONCHA. Kutxa, Donostia, 2001.

Kontxako Bandera Donostian azken aldiz utzi zuen elkartearen historia liburu batean

Kontxako Bandera puri-purian dugu egunotan eta, nola ez, bandera etxera ekarri ez dugun denbora luzea datorkigu gogora gehiegitan donostiarroi. Dakizuen bezala, irabazitako banderen rankingean 3.ak bagara ere, 1950 urtean irabazi zuen traineru donostiar batek azken aldiz Kontxako Bandera, duela 62 urte luze jada. Bada zeozer, zeozer badenez. Eta, noski, Parte Zaharreko Esperanza kirol elkartea izaten da hizpide horrelako oroitzapenetan, elkarte horixe izan baitzen bandera horri Donostian eutsi ziona.

Kontua da 100 urte betetzen dituela Esperanzak aurten, 1912an sortu zenez. Mendeurrena ospatzeko ekitaldi edo ekintzen artean, soziedadearen bizitza xeheki biltzen duen liburu bat egitea erabaki zuten, eta liburu horren berri ematen digu bere egileak, Iñigo Aguayok, Irutxuloko HITZAk gaurko alean. Gaur egun bizirik Inus Etxeberria besterik ez duen arraun talde hura 1948-1958 hamarkadan ibili zen indar betean, eta traineru hari buruzko gauza jakingarriak kontatzen dizkigu Aguayok elkarrizketan. Liburua irakurtzeko harra ere sortzen digu barnean. Niri bai behintzat.

Beste baterako utziko dugu traineru hau aipatzen den guztietan "arrautza" aipatzen duten beste herrietako arraunzaleei erantzuna ematea; izango da beste uneren bat zozoak, beleak eta ipurdiak haizatzeko.

Tostako arrauna: donostiarren garaipenak

Jende askorentzat, gehiegirentzat, arrauna ACT ligarekin eta telebistaren arreta mediatikoarekin sortu zen. Hori baino lehenagokoa ez da existitzen haientzat, edo topiko huts batzuk besterik ez dituzte ezagutzen. Baina ez, arraunak badu bere historia luzea, belaunaldi ugariren jarduna hartzen duena.

Hala, behin, Donostia arraunean hutsaren pareko (izan) dela esaten zidaten batzuekin hitz egiten jardun nintzen, eta konturatu nintzen horretaz guztiz sinetsita zeudela eta inguruko gehienak uste berekoak zirela. Ni datu batzuk ematen saiatu nintzen (haien iritzia aldatzeko arrakasta handirik gabe), eta gero, etxera bueltan, gogoeta egin nuen neronek ere ez nekiela Donostiako ontziek lortutako garaipen askoren berri. Eta pentsatu nuen ea egongo ote zen nonbait informazio hori dena bildua. (Tostako arraunaz ari naiz hemen, nahiz eta jakina den arraunketa mugikorrean ere Donostia aitzindari izan dela eta garaipen asko lortua dela historian zehar).

Horrek akuilatuta, han eta hemen datuak jasotzen aritu izan naiz (oso modu arin eta alferrean egia esan), eta biltzen nituen datuak Wikipedian jartzen aritu naiz, nonbait jasoa gera zedin, ni baino lan handiagoa egin duen eta informazio hobea duen lankideren baten laguntzarekin. Hortxe duzue eskura informazio hori dena, sarrera honetan: Donostiako traineruak: Donostiako ontzien palmaresa. Datu horiek zenbaki eta taula modura bilduta ikus ditzakezue irudi hauetan, hainbat modutara sailkatuta. (Bide batez, esan behar dut Wikipediaren euskarazko bertsioa askoz osatuagoa dagoela erdarazkoa baino, arraun estropada eta kluben informazioari dagokionean. Jo ezazue euskarara beraz... hor ere).

Informazio interesgarria irudituko zaizuela espero dut. Eta, noski, ez dut dudarik datu hauetan hutsuneak izango direla. Guztiz eskertuko nuke lan hau osatuko eta hobetuko duen edozein informazio.

Emakumeak Kontxan duela 115 urte: Pasaiako batelerak.

Emakumeek 2008an hartu zuten parte lehen aldiz Kontxako Banderan. Aurrerapauso nabarmena izan zen hura emakumeen arraunarentzat, pixkanaka egituratzen eta garatzen zihoan modalitate horri aurrenekoz eskaini baitzitzaion tostako arraunketan den proba garrantzitsuenean lehiatzeko bidea.

Alabaina, ez zen hura izan emakumeak Kontxan arraunean aritu ziren lehen aldia. Urte dezente atzera egin beharko dugu, 110 urte baino gehiago egin ere, eta hara: 1897an Pasaiako batelera ospetsuak estropadan lehiatu ziren Donostiako badiako uretan.

Ezaguna da Pasaiako batelerek izan zuten sona, eta ez dugu blog honetan haien berri xeherik emango (interesa duen irakurleak, hemen topatuko du informazio gehiago), baina aitortu behar da arrasto sakona utzi zutela arraunaren historian Victor Hugo idazlea eta Felipe IV.a erregea bezalako pertsonaiak liluratu zituzten emakume haiek.

Bada, esan bezala, Laura Hermo eta bere neskek emakumezkoen I. Kontxako Bandera Galizia aldera eraman baino 111 urte lehenago, batelera pasaitar haiek arraunean aritu ziren Donostiako uretan, 1897an. Gizonezkoen estropadak puri-purian ziren garai hartan Kontxan, eta pentsa liteke arrakasta-olatu horri jarraituz antolatu zela Donostian estropada hura.

Launa arraunlariko hiru ontzik hartu zuten parte, milia bateko ibilbidean, eta, arraunlari edo ontzi irabazleen izenik gorde ez bada ere, badakigu 9 minutu eta 25 segundoko denbora behar izan zutela milia hori egiteko. Ez dakit, ordea, horrelako beste estropadarik egin zen ala gauza guztiz bakana izan zen.

Uste dut gustura ikusiko lituzketela batelera haiek gaur egun emakumeek egunez egun eskaintzen dizkiguten arraun-ikuskizun paregabeak.

1890eko kartel kuriosoa

Traineruen historiako pasarterik ezagunenetako bat da 1890ean Donostiak eta Ondarroak jokatutako desafio-estropada hura, donostiarrek Luis Karrilen gidaritzapean irabazitakoa. Blog honetan eman nuen desafio horren berri sarrera honetan.

Interneten beste gauza batzuen bila nenbilela goiko irudi hori aurkitu dut, eta hona ekartzea pentsatu dut, kuriosoa edo, gutxienez, ikusgarria delakoan. Garai bateko estetikaren erakusgarria bai behintzat. Irudian agertzen den argazki hori nonbait ikusia nuela iruditzen zitzaidan, eta bai, oker ez banago, Ollagorra soziedadeko beheko solairuko paretan zintzilik dago.

PD: Facebooken ohar bat egin dit Orioko arraunzale batek. Horri esker jakin dut hemen informazio gehiago eskaintzen dela irudi horri buruz. Mila esker arraunzale horri.

Donostiako traineruen izenak Kontxako historian.

Behean jarri dudan zerrenda horrek ez du aparteko pretentsiorik. Besterik gabe, kuriosidade gisa jarritakoa da. Kontxako Banderan 130 traineru donostiar baino gehiago lehiatu dira historian zehar, eta traineru horien izenak zein izango ziren ikustea okurritu zitzaidan behin, horri buruzko konbertsazio baten harira. Rafael Aguirrek argitaratutako liburuan (*) aurkitu nituen datuak.

Zerrendan sartzen diren izenak Donostiako taldeek estropadara eramandako traineruenak dira. Garai batean traineruak trukatu egiten ziren bigarren jardunaldian, eta horregatik Donostia adibidez oriotarren edo getariarren traineruekin aritzen zen bigarren igande horretan. Bigarren iganeetako traineru horiek, beraz, ez ditut zerrendatu; donostiarren ontziak besterik ez dira ageri (nahiz eta Donostian eginak ez izan edo beste herri edo klub batek utziak izan).

1879 Lequeitiarra (Kontxako Bandera bat irabazi zuen lehen trainerua)

1887 Guipuzcoana

1890 Invencible, Cariño

1891 Illar Azala, Julio, Maria Cristina

1892 Golondrina, Amigos, Nª Sra. de Lourdes

1894 Donostiarra, Amigos, Lezo, Nª Sra. de la Paz

1895 Traineru donostiarrei ez zieten parte hartzen utzi, beste herrietakoek izen emateari uko egin ez ziezaioten. Erreibindikazio modura estropada bat egin zuten donostiarrek, traineru hauekin: Donostiarra, Santa Ana, Josefita.

1896 Moñoño, Aerolito, Santa Ana, Josefita, Santiago

1897 Moñoño, Ramon y Saturnina, Agustina, Santa Ana, Nª Sra. del Pilar

1898 Esperanza, Santa Ana, Agueda, Nª Sra. de la Paz

1899 Donostiarra, Aerolito,San Francisco de Asis, Santa Ana

1900 Joshepa Antoni, Virgen del Mar, A la aventura

1901 San Jose, Corazon de Jesus,  A la aventura

1903 San Juan

1906 Santa Maria, Patriarca San Jose, Glorioso San Pedro, San Juan

1909 Guipuzcoa

1915 Luis Esperanza

1918 Koruko Amabirjina

1919, 1920, 1921 Nª Sra. del Carmen

1916, 1917, 1922 Club Maritimo Donostiarra

1923, 1924, 1925, 1926 Donostiarra

1927 La moderna Orio

1928 Virgen del Mar

1929, 1930 Joshe Antoniyo

1931 Koshkero

1932 Koshkero, Joxemaitarra

1933 El empuje donostiarra,  Amaikak Bat

1935, 1934 Donostiarra II

1940 Koruko Ama, Loyolatarra

1941 Amaikak Bat

1942 Loyolatarra

1946 Donostiarra,  Teresita

1947 Virgen del Coro, Loyolatarra

1949, 1950 San Vicente (Kontxan irabazi duen azken traineru donostiarra, Esperanza klubekoa)

1951-1975 (Urte hauetan, antolatzaileek ad hoc egindako traineruak erabiltzen ziren Kontxan).

1976 Itxaropena

1980 Donostia

Eta, garai berriagoetan, ezagunak ditugun traineru-izenak (erabilitako lehen urtea bakarrik jarri dut):

1981 Luis Carril

1982 Koruko Ama

1988 Lugañene

1993 Mari Galant

2008 Kiriko

2009 Torrekua (nahiz eta urte horretan Donostiarra izena eraman zuen).

Argazkia: 1920 urteko Nª Sra. del Carmen, Kiriko patroi.
(*) AGUIRRE, Rafael: Donostiako estropadak (1879-2001) Regatas de la Concha. Kutxa, Donostia, 2001